Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün

Derd-i dilim açsam eger âh cânım efendim
Bir derdim olur biň ḳadar âh cânım efendim

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönlümün derdini açsam, ah canım efendim, bir derdim bin kadar olur, ah canım efendim.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir kalenderîdir. Kalenderî, âşıkların aruzla söylediği türlerden biridir ve genellikle "mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün" kalıbıyla yazılır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "âh cânım efendim", kafiye "eger / kadar" kelimeleridir; kafiye zayıftır ve halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde görülen gevşekliğe bir örnektir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, derdin anlatıldıkça büyüdüğünü söyler. Halk arasında derdini açmak hafiflemek için yapılır; burada ise tersine, açılan dert birden bine çıkar. Bu küçük ters çevirme, âşığın derdinin anlatılmakla geçmeyecek kadar derin olduğunu gösterir. "Bir" ile "biň" (bin) arasındaki sayı karşıtlığı beyte açık bir mübalağa katar. Redifteki "âh cânım efendim" seslenişi, kalenderîlerin sazla okunurken her beyitte tekrarlanan nakarat havasını taşır; sevgiliye hem sevgiyle, hem de saygıyla seslenir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Eyüp Akman'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki Tokatlı Nûrî maddesi, İbrahim Seçkin Aydın'ın tezine dayanarak "canım efendim" redifli bir şiirin kaynaklarda hem Erzurumlu Emrah hem de Tokatlı Nûrî adına kayıtlı olduğunu bildirir; Nûrî'nin ustası Emrah'ın şiirlerine yazdığı nazireler iki şairin şiirlerini birbirine karıştırmıştır. Cönk bu şiiri Nûrî adına kaydeder; cönkteki metnin Aydın'ın andığı şiirle aynı olup olmadığı tam metin görülmeden kesinleşemez. Şiir cönkün 6. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar