Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Sen bugün bir ‘âdil ‘âlî-himemsiň
Bir avuç ḳanımdan geç efendim geç
Mürüvvet baḥrisin ṣâḥib-keremsiň
Baḳma noḳṣânından geç efendim geç

Günümüz Türkçesiyle

1. Sen bugün adil, yüksek himmetli birisin; bir avuç kanımdan geç, efendim, geç. Mürüvvet denizisin, kerem sahibisin; kusuruma bakma, (onu) bağışla, efendim, geç.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "himemsiň / keremsiň" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "ḳanımdan / noḳṣânından" ile kafiyelenir; "geç efendim geç" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, bir büyüğe ya da sevgiliye yazılmış bir af dileği biçimindedir. Hitap edilen kişi "âdil", "âlî-himem" (yüksek himmetli), "mürüvvet bahri" (cömertlik denizi) ve "sâhib-kerem" diye övülür; bu sıfatlar divan şiirinde hem sevgili, hem de devlet büyükleri için kullanılır. Bu yüzden dörtlüğün bir sevgiliye mi, yoksa bir hamiye mi söylendiğini kesin olarak söylemek zordur. "Bir avuç kanımdan geç" söyleyişi, sevgilinin âşığı öldürme hakkı olduğu mazmununa dayanır; âşık canını bağışlamasını ister. Redifteki "geç efendim geç" tekrarı hem "vazgeç", hem de "bağışla" anlamlarını taşır ve sazla söylenirken yalvarışı güçlendirir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Eyüp Akman'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki Tokatlı Nûrî maddesi, İbrahim Seçkin Aydın'ın tezine dayanarak "geç efendim geç" redifli bir şiirin kaynaklarda hem Erzurumlu Emrah hem de Tokatlı Nûrî adına kayıtlı olduğunu bildirir; Nûrî'nin ustası Emrah'ın şiirlerine yazdığı nazireler iki şairin şiirlerini birbirine karıştırmıştır. Cönk bu şiiri Nûrî adına kaydeder; cönkteki metnin Aydın'ın andığı şiirle aynı olup olmadığı tam metin görülmeden kesinleşemez. Şiir cönkün 53. sayfasında, makalenin 548. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar