Özgün Metin

Vezin: Feilâtün feilâtün feilâtün feilün

Yine aldı ġam u efkâr dil-i dâġ-ı tenin
Acımaz mı yüregiň merḥametiň yoḳ mu seniň
Ne revâ ġoncaya cevri hele serv-i semeniň
Acımaz mı yüregin merḥametiň yoḳ mu seniň

Günümüz Türkçesiyle

1. Gam ve kaygı yine yaralı bedenin gönlünü sardı; yüreğin acımaz mı, merhametin yok mu senin? Ey servi ve yasemen (boylu), goncaya bu zulüm reva mı? Yüreğin acımaz mı, merhametin yok mu senin?

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Hakverdioğlu bu parçayı "düstûr" diye adlandırır ve makalede dört mısralık bir bent hâlinde verir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk bendini biliyoruz. Birinci ve üçüncü mısralar "tenin / semeniň" ile kafiyelenir; ikinci ve dördüncü mısralar aynı mısranın tekrarıdır. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Makalenin "düstûr" diye adlandırdığı bu parça dört mısralık bir bent hâlindedir. İkinci ve dördüncü mısralar aynıdır: "Acımaz mı yüreğin merhametin yok mu senin". Bu tekrar, bendin şarkı gibi söylendiğini ve nakaratlı bir yapıya sahip olduğunu düşündürür. Birinci mısrada âşığın bedeni "dâğ-ı ten", yani yaralı, dağlanmış bir ten olarak anılır; gam ve kaygı bu bedenin gönlünü ele geçirmiştir. Üçüncü mısrada sevgili "serv-i semen" diye anılır: servi boyu, yasemen ise beyaz teni düşündürür. "Gonca" burada âşığın kendisi ya da henüz açılmamış gönlüdür; sevgilinin ona zulmetmesi "reva" görülmez. Bendin bütünü yalvarış ve sitemin iç içe geçtiği bir sesleniştir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 20. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar