Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Rah-ı aşḳa itdi dil çün iḳtidâ yâ Rabbenâ
Peyk-i tevfîḳiň ona ḳıl reh-nümâ yâ Rabbenâ

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönül aşk yoluna uymaya (o yolu izlemeye) başladığına göre, ey Rabbimiz, tevfikinin (yardımının) habercisini ona yol gösterici kıl, ey Rabbimiz.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte "dîvân" ya da "dîvânî" diye kaydedilmiştir. Âşık edebiyatında bu ad, aruzla ve gazel gibi beyitlerle söylenen, sazla okunan şiirlere verilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "yâ Rabbenâ", kafiye "iktidâ / reh-nümâ" kelimelerindeki "-â" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit bir dua beytidir ve redifteki "yâ Rabbenâ" (ey Rabbimiz) Kur'an dualarının açılışını hatırlatır. "İktidâ", namazda imama uymak anlamında da kullanılan bir kelimedir; gönlün aşk yoluna "iktidâ" etmesi, onu bir imamın ardından giden cemaat gibi gösterir. Âşık bu yolda yalnız bırakılmamak için Tanrı'nın "tevfîk"ini, yani işleri doğruya ve başarıya ulaştıran yardımını ister. "Peyk", haberci ya da önden giden ulak demektir; Tanrı'nın yardımı yolu gösteren bir ulak gibi düşünülür. Aşk ile dua arasındaki bu bağlantı, aşkın ilahî aşka açılan bir yol olarak görüldüğü tasavvufî düşünceye uygundur.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 22. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar