Özgün Metin

Vezin: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün

Ey mâh-ı felek-câh-ı sipihriň ceberûtı
Sensiň bu hümâ-sâye-i mülküň melekûtı

Günümüz Türkçesiyle

1. Ey göğün yüce âleminin feleğe yükselmiş (makamlı) ayı; bu hüma gölgeli ülkenin melekûtu (ruhanî yüceliği) sensin.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir kalenderîdir. Kalenderî, âşıkların aruzla söylediği türlerden biridir ve genellikle "mef'ûlü mefâîlü mefâîlü feûlün" kalıbıyla yazılır. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Kafiye "ceberûtı / melekûtı" kelimelerindeki "-ûtı" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Makale bu şiir için Ahmet Talat'ın (Onay) 1933 tarihli Tokatlı Nûrî kitabının 141. sayfasını gösterir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, ağır terkiplerle kurulmuş bir övgüdür. "Ceberût" ve "melekût", tasavvufta varlık mertebelerinin adlarıdır: ceberût ilahî kudret âlemi, melekût ise meleklerin ve ruhların âlemidir. Şair övdüğü kişiyi bu iki kelimeyle anar: o, göğün yüce âleminin ayı ve bu ülkenin ruhanî yüceliğidir. "Hümâ-sâye" ifadesi, gölgesi kimin üzerine düşerse onu hükümdar yaptığına inanılan efsanevî devlet kuşu hümâya işaret eder. Bu yüzden beytin bir hükümdar ya da devlet büyüğü için söylenmiş olması mümkündür; ancak divan şiirinde sevgili de padişah gibi övüldüğünden, kime yazıldığı ilk beyitten anlaşılamaz.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Hakverdioğlu bu şiir için Ahmet Talat'ın (Onay) Tokatlı Nûrî kitabının 141. sayfasını gösterir; şiirin tam metni oradadır. Makalenin kaynakçasında bu kitabın yılı 1993 diye geçer, metin içinde ise 1933 yazılıdır; Akman'ın maddesi de kitabı 1933 tarihli verir. Şiir cönkün 21. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar