Özgün Metin

Vezin: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

Güller açdıḳça ruḫ-ı zîbâlarıň dört beş bölük
Eksik olmaz bülbül-i şeydâlarıň dört beş bölük

Günümüz Türkçesiyle

1. Güzel yanakların (gülleri) dört beş bölük açtıkça, çılgın bülbüllerinin dört beş bölüğü eksik olmaz.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir, cönkte "dîvân" ya da "dîvânî" diye kaydedilmiştir. Âşık edebiyatında bu ad, aruzla ve gazel gibi beyitlerle söylenen, sazla okunan şiirlere verilir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk beytini biliyoruz. Redif "dört beş bölük", kafiye "zîbâlarıň / şeydâlarıň" kelimelerindeki "-âlarıň" sesidir. Vezin tespiti bizimdir; halk şairlerinin aruzlu şiirlerinde olduğu gibi bazı hecelerde kalıba tam uymayan yerler bulunabilir. Makale bu şiir için Ahmet Talat'ın (Onay) 1933 tarihli Tokatlı Nûrî kitabının 112. sayfasını gösterir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Beyit, gül ile bülbül mazmununu sayı oyunuyla birleştirir. Sevgilinin yanakları gül gibidir ve bu güller "dört beş bölük" açar; açan her gülün çevresinde de çılgın bülbüller, yani âşıklar toplanır. Redifteki "dört beş bölük" ifadesi hem çokluğu, hem de düzensiz bir kalabalığı anlatır; askerî bir terim olan "bölük" kelimesi âşıkları bir ordu gibi gösterir. Sevgilinin güzelliği arttıkça âşıklarının sayısı da artar. Halk diline yakın bu sayı kalıbı, aruzlu bir şiire âşık söyleyişinin canlılığını taşır.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Hakverdioğlu bu şiir için Ahmet Talat'ın (Onay) Tokatlı Nûrî kitabının 112. sayfasını gösterir; şiirin tam metni oradadır. Makalenin kaynakçasında bu kitabın yılı 1993 diye geçer, metin içinde ise 1933 yazılıdır; Akman'ın maddesi de kitabı 1933 tarihli verir. Şiir cönkün 23. sayfasında, makalenin 549. sayfasındadır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

Çevrimiçi kaynaklar