Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Ben ṭatlı cânımdan bezdim uṣandım
Geçmediň cefâdan sen daḫa güzel
Sirişk-i la‘limle ḳana boyandım
Bâri bir inṣaf it baḳ bana güzel

Günümüz Türkçesiyle

1. Tatlı canımdan bezdim, usandım; sen yine de cefadan vazgeçmedin, güzel. La'l gibi kızıl gözyaşımla kana boyandım; bari biraz insaf et, bana bak, güzel.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "uṣandım / boyandım" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "daḫa / bana" sesleriyle kafiyelenir; "güzel" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, âşığın tükenmişliğini sade bir dille anlatır. "Tatlı candan bezmek" halk dilinde yaşamaktan bıkmak demektir; âşık bu noktaya gelmiştir ama sevgili "cefâ"dan, eziyetten geçmemiştir. Üçüncü dizede gözyaşı "la'l"e, kırmızı değerli taşa benzetilir: çok ağlamaktan gözyaşı kana dönmüştür ve âşık bu kanla boyanmıştır. Kanlı gözyaşı divan şiirinin en bilinen mübalağalarındandır. Son dize küçük bir istekle kapanır: âşık artık vuslat istemez, yalnız insaf ve bir bakış ister. İstekteki bu küçülme dörtlüğün çaresizliğini daha da belirginleştirir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Aynı maddenin iki şaire birden mal edilen şiirler listesinde "usandım" redifli bir koşma da vardır; cönkteki koşmanın redifi "güzel" olduğundan, bu kaydın aynı şiire ait olup olmadığı belirlenemedi. Şiir cönkün 44. sayfasında, makalenin 548. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar