Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

‘Ömrüm iḳliminden olduḳ müberrâ
Arada bir derd-i tecellî ḳaldı
Bize böyle diye taḳdîr-i Mevlâ
Anca bu ḥaṭırda tesellî ḳaldı

Günümüz Türkçesiyle

1. Ömür ikliminden (artık) uzaklaştık, arındık; arada yalnız bir tecelli derdi kaldı. Mevlâ'nın takdiri bize böyleymiş deyip, ancak bu düşüncede bir teselli kaldı.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "müberrâ / Mevlâ" ile, ikinci ve dördüncü dizeler "tecellî / tesellî" ile kafiyelenir; "ḳaldı" rediftir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, hayattan elini çekmiş bir yaşlılık ya da yorgunluk hâlini anlatır. "Ömür iklimi", ömrü bir ülke gibi düşünür; âşık bu ülkeden "müberrâ", yani uzak ve arınmış olmuştur. "Derd-i tecellî" tasavvufî bir terimle oynar: tecelli, Tanrı'nın ya da kaderin görünmesidir; âşık için geriye kalan, kaderin bu görünüşünün verdiği acıdır. Son iki dize teslimiyeti bir teselli olarak sunar: olan Mevlâ'nın takdiridir ve insan ancak bunu düşünerek avunabilir. Redifteki "kaldı" fiili, her şey gittikten sonra geriye kalanı sayar ve dörtlüğe bir bilanço havası verir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Eyüp Akman'ın Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü'ndeki Tokatlı Nûrî maddesi, İbrahim Seçkin Aydın'ın tezine dayanarak "teselli kaldı" redifli bir şiirin kaynaklarda hem Erzurumlu Emrah hem de Tokatlı Nûrî adına kayıtlı olduğunu bildirir; Nûrî'nin ustası Emrah'ın şiirlerine yazdığı nazireler iki şairin şiirlerini birbirine karıştırmıştır. Cönk bu şiiri Nûrî adına kaydeder; cönkteki metnin Aydın'ın andığı şiirle aynı olup olmadığı tam metin görülmeden kesinleşemez. Şiir cönkün 46. sayfasında, makalenin 548. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar