Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Devrine aldanma sen bu dünyânıň
Durmaz bir ḳarâra döner bu dünyâ

(Makale ilk iki dizeden sonra şiirin arasını atlar ve son dörtlüğü ayrıca verir.)

Nûrî bu menzile eyle bir tedbîr
‘Âḳıbet olusuň dâmen-i esîr
Çünki bu yerin ki adı oldı sır
Seni de yer vara vara bu dünyâ

Günümüz Türkçesiyle

1. Bu dünyanın devrine, gidişatına aldanma; bu dünya bir karar üzerinde durmaz, döner.

2. Ey Nûrî, bu konak yeri için bir tedbir al; sonunda (toprağın) eteğine tutsak olursun. Çünkü bu yerin adı bir sır olmuştur; bu dünya varıp varıp seni de yiyecek.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin ilk iki dizesini ve son dörtlüğünü biliyoruz. İlk dizelerde "dünyânıň" ve redif "bu dünyâ" görülür; son dörtlükte ilk üç dize "tedbîr / esîr / sır" ile kafiyelenir, dördüncü dize redifle ilk dörtlüğe bağlanır. Makale bu şiirde ilk iki dizeden sonra arayı "…" ile geçer ve son dörtlüğü "(Son dörtlük)" notuyla ayrıca verir; şiirin cönkteki öteki dörtlükleri yayımlanmamıştır. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Koşma, dünyanın geçiciliğini anlatan öğüt şiirleri arasına girer. Makale ilk iki dizeyi ve son dörtlüğü verir; arada kalan dörtlükler nokta ile geçilmiştir. İlk dizelerde dünya dönen bir çarka benzer: "devrine aldanma", yani gidişine, döngüsüne güvenme. Son dörtlükte şair mahlasıyla kendine seslenir; dünyayı bir "menzil", kervanın konup göçtüğü bir konak yeri olarak görür ve hazırlık yapılmasını öğütler. "Dâmen-i esîr" ifadesi, ölümden sonra toprağın eteğine tutsak olmayı düşündürür. Son dizedeki "seni de yer vara vara bu dünyâ" söyleyişi "yer" kelimesiyle oynar: hem toprak, hem de yemek fiili. Dünya, yani toprak, insanı sonunda yer. Üçüncü dizedeki "adı oldı sır" ifadesinin hangi yeri kastettiği açık değildir; mezar ya da ölümden sonraki âlem olarak okunabilir.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 34. sayfasında, makalenin 548. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar