Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Göňül bir yâr sevdi ‘âlem içinde
Görenler o yâre disün mâşallah
Oḳunsun o yârin mâh-ı cemâli
Aḥsenü’l-Ḫâlıḳın tebârekallah

Günümüz Türkçesiyle

1. Gönül dünyada bir sevgili sevdi; o sevgiliyi görenler "maşallah" desin. O sevgilinin ay gibi yüzüne (bakılıp) okunsun: "Yaratıcıların en güzeli (olan Allah) ne yücedir."

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. Birinci ve üçüncü dizeler "içinde / cemâli" ile yarım kafiyeye yaklaşır; ikinci ve dördüncü dizeler "mâşallah / tebârekallah" ile kafiyelenir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlük, nazar inancıyla ilgili halk geleneğini şiire taşır. Güzel bir şey görüldüğünde "maşallah" ve "tebârekallah" demek, onu kem gözden korumak için yapılan bir duadır. Âşık, sevgiliyi görenlerin bu duayı okumasını ister. Son dizedeki "Ahsenü'l-Hâlıkîn tebârekallah" ifadesi Kur'an'daki "fe-tebârekallâhü ahsenü'l-hâlıkîn" (yaratıcıların en güzeli olan Allah ne yücedir) ayetinden alınmıştır; Mü'minûn suresinde insanın yaratılışı anlatıldıktan sonra gelir. Ayetin sevgilinin yüzü için okunması, güzelliği Tanrı'nın yaratma sanatının bir eseri olarak gösterir. "Mâh-ı cemâl", ay yüzlülük, sevgiliyi ayla bir tutan yaygın mazmundur.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 33. sayfasında, makalenin 548. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar