Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Bize hicrân düşmüş kilk-i ezelden
Levḥ üzre ismimiz ḳaralanınca
Yâr serde sevdâyı câme-i ‘aşḳıň
Gösteririm pâre pârelenince

Günümüz Türkçesiyle

1. Ezel kaleminden bize ayrılık düşmüş; (kader) levhası üzerinde adımız karalanınca. Sevgili, başımda sevda (var); aşk elbisesinin paramparça olduğunu gösteririm.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Şiir bir koşmadır. Koşma, âşık şiirinin en yaygın nazım şeklidir; dörtlüklerle kurulur ve çoğunlukla on bir heceli ölçüyle söylenir. Dizeler 6+5 ya da 4+4+3 duraklıdır; hece sayımı bizimdir. Hakverdioğlu'nun makalesi cönkteki şiirlerin yalnız ilk nazım birimlerini yayımladığı için bu şiirin yalnız ilk dörtlüğünü biliyoruz. İkinci ve dördüncü dizeler "karalanınca / pârelenince" ile kafiyelenir; birinci ve üçüncü dizeler "ezelden / aşkıň" ile serbesttir. Şiirin kime ve hangi vesileyle söylendiği bilinmiyor.

Anlam ve Söz Sanatları

Dörtlüğün ilk yarısı kader düşüncesini yazı imgesiyle anlatır. "Kilk-i ezel", ezel kalemi, her şeyin yazgısını yazan ilahî kalemdir; "levh" de bu yazının yazıldığı levhadır. Âşığın adı bu levhada "karalanınca", yani yazılınca ya da üstü çizilince, ona ayrılık düşmüştür. "Karalamak" kelimesi hem yazmak, hem de kara bir talih yazmak anlamını birlikte taşır. İkinci yarı daha kapalıdır: âşık başındaki sevdayı ve "câme-i aşk", aşk elbisesinin parçalandığını gösterecektir. Elbiseyi yırtmak, eski şiirde aşk acısının ve çılgınlığın dışa vurulmuş işaretidir. Üçüncü dizenin söz dizimi makaledeki okumayla tam çözülmemektedir; aktarımımız bir yorumdur.

Tarihî Bağlam

Şiir, Metin Hakverdioğlu'nun 2019'da tanıttığı Merzifon Cönkü'nde Tokatlı Nûrî adına kayıtlıdır; Nûrî otuz altı şiirle cönkün en çok yer verdiği şairdir. Hakverdioğlu, Orhan Bilgin'e dayanarak Merzifonlu Eyüb Sabrî'nin Nûrî'yi sık sık Merzifon'a davet ettiğini aktarır; Nûrî'nin cönkteki ağırlığı bu dostlukla açıklanabilir. Nûrî mahlasını kullanan başka âşıklar da bulunduğu için cönkteki her Nûrî şiirinin Tokatlı Nûrî'ye ait olduğu kesin değildir; makale bu şiirleri Tokatlı Nûrî'ye bağlar. Şairin hayatı ve Amasya ile bağı için Tokatlı Nûrî sayfasına bakılabilir. Şiir cönkün 35. sayfasında, makalenin 548. sayfasındadır; şiirin tam metni cönkün kendisindedir ve bugüne kadar yayımlanmamıştır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar