Bir kemanla bir darbukanın çaldığı "Üsküp", adını Amasya'dan yüzlerce kilometre uzaktaki bir Rumeli şehrinden alır. Konservatuvar heyetine bu havayı çalan iki kişi ise Amasya'nın içindendi: boyacı Muharrem Sorgu ile fişte mesleği "boş" diye yazılmış Sabri Tınaztepe. İkilinin 1104 numaralı plağın B yüzüne doldurduğu üç sözsüz havadan ilki Üsküp'tür. Bu havanın notası basılmadı; TRT repertuvarında da yeri yoktur.

Künye

  • Repertuvar no: yok; Kaya'nın TRT ile karşılaştırma tablosunda da yer almaz
  • Kaynak kişiler (çalanlar): Muharrem Sorgu (keman; boyacı, rumî 1321 doğumlu, Amasya merkezden), Sabri Tınaztepe (darbuka; rumî 1329 doğumlu, Amasya merkezden)
  • Derleme yeri: Amasya, katalogda köşeli parantez içinde
  • Derleme tarihi: 4 Temmuz 1943, katalogda köşeli parantez içinde
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı (Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen)
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu, İTÜ, 2014, kayıt listesi sıra 3569
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1104/B-1
  • Tür: sözsüz oyun havası
  • Makam, usul: fişte yok
  • Müzik: anonim
  • Yöre aidiyeti: tartışmalı; adı Üsküp'ü (Rumeli) anar, Amasya merkezde Amasyalı çalgıcılardan derlenmiştir
  • Kaynak bağlantısı: Kaya'nın tezi; TRT sayfası yoktur

Sözleri

Kataloğa yalnız adı geçmiş bir çalgı havasıdır; notası da bilinen hiçbir yayında yoktur. Plak, 1104 numarasıyla Folklor Arşivi'ndedir ve arşiv bugün Hacettepe Üniversitesi Devlet Konservatuvarı'na bağlıdır. Kayda dair bilgiler, TRT'ye 1970'lerde kopyalanan derleme fişlerinden gelir.

Adı ve Aidiyeti

Ad Balkanlara işaret eder, ama ezgiyi çalanların öyküsü Amasya'da geçer. Sorgu ile Tınaztepe'nin notlar sütunu boştur, ikisi de yalnızca "Amasya, Merkez" diye kayıtlıdır; Kaya'nın belirttiğine göre bu sütun, başka bir yerden gelip derleme bölgesine yerleşen icracıların asıl memleketine ayrılmıştır. Üsküp adı katalogda bu tek kayıtta geçer. Havanın Amasya'ya Rumeli'den mi geldiği, adını başka bir sebeple mi aldığı hakkında basılı bir bilgi yoktur; yöreye aidiyeti de bu yüzden tartışmalı kalır.

Hikâyesi

Havanın hangi düğünlerde ya da eğlencelerde çalındığını yöreden aktaran bir yayın yok. Plağın kendi küçük tarihi ise izlenebilir: 1104 numaralı plağın A yüzü iki gün önce Zile'de Ahmet Temiz'in okuduğu türkülerle dolmuş, heyet Amasya'ya geçince B yüzünü Sorgu ile Tınaztepe'nin havalarına ayırmıştır. Katalogda Üsküp'ün yeri ve günü köşeli parantez içinde Amasya ve 4 Temmuz olarak verilir; heyet Zile'den Amasya'ya o gün geçmişti.

Müzikal Özellikleri

Keman Sorgu'nun, darbuka Tınaztepe'nin elindedir; icracı listesinin çalgı sütunu, Kaya'nın açıkladığı üzere, yalnız kayıtta kullanılan çalgıları gösterir. Bir Rumeli adı taşıyan havanın bu iki çalgıyla nasıl bir oyuna eşlik ettiği, dizisi ve usulü fişten okunamaz.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Üsküp'ün ardından gelen Paçalı, Muzaffer Sarısözen'in notasıyla TRT repertuvarına 125 numarayla girmiştir; üçüncü parça "Sarhoş Havası"dır. Muharrem Sorgu aynı gün Abdullah Çakırer'in ve Muhlis Orçun'un yanında Amasya'nın Dağları türküsünün kaydında da çalmıştır. 1943'ten sonra Üsküp'ü çalan biri kayıtlarda görünmez. Şehir merkezinin öbür ezgileri Yeşilırmak'ın Ezgisi'nde bir araya gelir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar