Özgün Metin
Bu 'ömür seksen altı oldugında
Bâyezîd Han Bogdan'a agdugında
Çözüp sancakları kösler çalındı
Gönilüp devletilen gitdüginde
Hücûm-ı devleti tutdı cihânı
Turup İstanbol'dan çıkdugında
Menâkıb yazmaga defter çıkardum
Beyân itdüm nişânın buldugumda
Yidi hutbe sekiz han Bâyezîd'de
O cum'a gün gazâya gitdüginde
Kalem tutdum menâkıbı ki yazdum
Kulak tut sen Âşıkî didüginde
Günümüz Türkçesiyle
1. Bu ömür seksen altıya vardığında, Bayezid Han Boğdan'a (sefere) çıktığında,
2. Sancaklar çözülüp kösler çalındığında, devletle yola koyulup gittiğinde,
3. Devletinin akını dünyayı kapladığında, kalkıp İstanbul'dan çıktığında,
4. Menkıbeleri yazmak için defter çıkardım; izini bulduğum zaman anlattım.
5. Bayezid'de yedi hutbe, sekiz han (vardır); o cuma günü gazaya gittiğinde,
6. Kalemi tutup yazdığım menkıbelere, Âşıkî dediğinde sen kulak ver.
Edebî ve Tarihî Yorum
Kitabın Doğum Tarihi
Aydos tekfuru ile kızının akıbeti yirmi yedinci bâbda anlatılır. Gazi Rahman ikisini malıyla birlikte Yenişehir'de Orhan'a teslim eder, Orhan kızı Gazi Rahman'a verir. Yazar burada bir ek yapar: kendi zamanında anılan Karaca Rahman, Gazi Rahman'ın neslindendir ve İstanbul'a öyle işler etmiştir ki çocuklar ağlayınca anneleri "Aglamañ kim uşda Karaca Rahmân geliyorur" diye korkuturlar. Hemen ardından okura döner: "Hey 'azîzler, vallahi bu menâkıbı kim fakîr yazdum cemî'isine 'ilmüm irişüp turur, andan yazdum. Siz sanmañuz kim güzâfın yazdum." Beyitler bu yemine eklenir.
Seksen Altı Yaş ve Boğdan Seferi
Eserin ne zaman yazılmaya başlandığını bildiren nadir kayıtlardan biri bu beyitlerdedir. Yazar seksen altı yaşındadır; Bayezid Han Boğdan'a yönelmiş, sancaklar çözülmüş, kösler çalınmış, padişah İstanbul'dan çıkmıştır. Bu sefer, eserin yüz altmış birinci bâbında anlatılan ve Kili ile Akkerman'ın alındığı 889 (1484) seferidir. Bu, yayımlanmış Mesnevi 1'deki "heştâd u şeş", seksen altı yaş bilgisiyle örtüşür. TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi de yazarı, tarihini tamamladığı 1484'te seksen beş yaş civarında gösterir. Beşinci beyitteki "yidi hutbe sekiz han", Osman'dan Bayezid'e kadar sekiz hükümdarı ve onların adına okunan hutbeleri sayan bir hesap olarak okunabilir; eserin sonunda da Bayezid için "sekizinci okundı" denir. Cuma günü gazaya çıkış, seferin uğurlu bir günde başladığını vurgular. Son beyitte mahlas, kitabın sahibinin imzası olarak durur ve okuru dinlemeye çağırır. Yazarın hayatına dair bu ve öteki bilgiler Âşıkî (Âşıkpaşazâde) sayfasında toplanmıştır.
Kaynakça
- Âşık Paşazade, Osmanoğulları'nın Tarihi, haz. Kemal Yavuz, M. A. Yekta Saraç, İstanbul: K Kitaplığı, 2003, s. 359 (çeviriyazı metin, bâb 27).
- Abdülkadir Özcan, "Âşıkpaşazâde", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 4, İstanbul 1991, s. 6-7. https://islamansiklopedisi.org.tr/asikpasazade
Çevrimiçi kaynaklar
