Bozuh, kavalının ölçüleri katalogda milimetresine kadar kayıtlı olan Osman Atmaca'nın 9 Temmuz 1943'te Gümüşhacıköy'de konservatuvar heyetine art arda kaydettirdiği altı parçanın ikincisidir; bu altı kaydın hiçbirinin fişinden kataloğa bir söz geçmemiştir. Elde adından, tarihinden ve plak numarasından başka bilgi yoktur; ezginin sözlü mü sözsüz mü olduğu bile katalogdan kesin olarak anlaşılmaz.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Gümüşhacıköy
  • Kaynak kişi: Osman Atmaca (katalogun çalgı dökümünde kavalıyla kayıtlı)
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 9 Temmuz 1943
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1136/A-3; Kaya kataloğunda sıra 3718
  • Tür: envanterde uzun hava (bozlak) olarak sınıflanmıştır; fişteki ad yalnız "Bozuh"tur
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Bu kayda ait bir dize katalogda yoktur. Kaya, sözlü bazı eserlerde sözlerin derleme sırasında not edilmediğini, bazılarının fişlerinin de bulunamadığını, bu durumda yalnız başlıkla yetindiğini belirtir; dolayısıyla ilk dizenin yokluğu parçanın sözsüz olduğunu kanıtlamaz. Sözlerine ve notasına yayımlanmış bir kaynakta ulaşılamamıştır. Kaydın kendisi Folklor Arşivi'ndeki 1136 numaralı plağın A yüzündedir; fişin kopyası TRT'deki derleme fişleri arasında aranabilir.

Adı Üzerine

"Bozuh", "bozuk" kelimesinin yöre ağzındaki söylenişidir ve aynı katalogda üç ayrı bağlamda karşımıza çıkar. Heyet 4 Temmuz'da Amasya'da Osman Samsun'dan "Yüce dağ başında bir top gar idim" dizeli bir "Bozuk" kaydetmiştir. Atmaca'nın kaydıyla aynı gün Gümüşhacıköy'de Bektaş Yıldız'ın "Neyneyim şu dünyanın gamı zinneti" diye başlayan parçası "Neykerim (Bozuḫ)" başlığıyla yazılmıştır. Üçüncüsü bir çalgı düzenidir: Bektaş Yıldız'ın sazının akordu fişte "bozuk tertip" diye geçer. Bu yan yana kayıtlar, "bozuk"un yörede sözlü bir ezgi türünü ya da bozuk düzende çalınan havaları adlandırmak için kullanıldığını düşündürür; Atmaca'nın parçasının bunlardan hangisine girdiğini fiş söylemiyor.

Hikâyesi

Ezgiye bağlanan bir anlatı ya da yakılış hikâyesi yayımlanmamış olsa da Osman Atmaca'nın öbür beş kaydının adları bir dağarcık çizer: "Davarı Suya İndirme", "Yavré", "Gelin Ağlatma", "Oyun Havası" ve "Gırnata Havası". İlki, adından anlaşıldığı gibi, sürüyü sulamaya indirmeyi anlatan bir havadır.

Müzikal Özellikleri

Katalogun çalgı dökümü Atmaca'nın 1943'te Gümüşhacıköy'de kayda geçirilen kavalının ölçülerini verir: boyu 92 santim, iç genişliği 18 milimetre, dış genişliği 2,4 santimdir; kavalın yapısı ayrıca bir çizimle gösterilmiştir. Ezginin makamı, usulü ve genişliği bilinmediği gibi Bozuh'un bu kavalla mı çalındığı yoksa kaval eşliğinde mi okunduğu da fişten anlaşılmıyor. Plakta Bozuh'tan önce Kazım Aygül'ün Pir Sultan deyişi ile Atmaca'nın "Davarı Suya İndirme"si bulunur.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Bozuh'u Osman Atmaca'nın 1943 plağından başka bir kayıttan tanımıyoruz. Gümüşhacıköy'de aynı gün yapılan kayıtlardan TRT repertuvarına geçenlerden biri Meryem Suya Gidiyor'dur. Amasya ve ilçelerinin ezgi geleneği Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında topluca anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar