Çerkes Halayı, plakta Amasya'da okunmuş türkülerin arasına düşmüştür. 1113 numaralı plağın A yüzünde önce Osman Çevikçe'nin 6 Temmuz 1943'te Amasya'da okuduğu bir koşma ile "Garip Makamı" gelir, üçüncü sırada Kızıleğrekli iki çalgıcının, Osman Keleş'in ve Hüseyin Duran'ın zurna ve davulla çaldığı bu halay yer alır, B yüzü ise yine Çevikçe'nin "Kalenderi"siyle açılır. Kaya halayın yerini ve gününü, öbür kayıtlardan ayırarak köşeli parantez içinde Merzifon ve 8 Temmuz 1943 diye vermiştir.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Kaynak kişiler (çalanlar): Osman Keleş (zurnacı, rumî 1330), Hüseyin Duran (davulcu, rumî 1331), Merzifon'un Türnük bucağına bağlı Kızıleğrek köyünden
  • Derleme yeri: Merzifon (katalogcunun tahmini)
  • Derleme tarihi: 8 Temmuz 1943 (katalogcunun tahmini)
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen ve teknisyen Rıza Yetişen
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), sıra 3622
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1113/A-3
  • Tür: halay, sözsüz
  • Makam, usul: fişe yazılmamış
  • Müzik: anonim
  • Yöre aidiyeti: tartışmalı; adı Çerkes halay geleneğini anar, Amasya ilinde Merzifonlu çalgıcılardan derlenmiştir
  • Kaynak bağlantısı: Kaya, 2014; TRT bağlantısı yoktur

Sözleri

Fişte söz hanesi boştur; bu bir davul zurna halayıdır. Notasına ne bir halk müziği derlemesinde ne de Amasya üzerine yapılmış incelemelerde rastlandı. Ezginin kendisi 1113 numaralı plakta, Hacettepe'deki eski konservatuvar arşivinde korunur; fiş bilgileri TRT'nin 1970'lerde aldığı kopyalardan kataloğa geçmiştir.

Adı ve Aidiyeti

Ad, Kafkasya kökenli Çerkes topluluklarını anar. Ezgiyi heyete çalan ikili ise Merzifon'un bir köyündendir ve icracı listesinde ikisi için de göçmen kökenine dair bir not yoktur; oysa Kaya, dışarıdan gelip derleme bölgesine yerleşmiş icracıların asıl memleketini notlar sütununa ayrıca yazdığını söyler. Bu ad katalogda bir daha geçmez. Merzifon ve çevresinde bu adla bir halayın nerede, kimler arasında çekildiğine dair basılı bilgiye ulaşılamadı; adın bir topluluğu mu, bir oyun biçimini mi gösterdiği bu yüzden açık kalır.

Hikâyesi

Halayın Merzifon'daki yerini anlatan bir rivayet kâğıda geçmemiştir. Kayda bugün atfedilen yer ve gün de bir çıkarımdır: Kaya, kayıt yeri ve tarihlerini düzeltirken gezinin genel güzergâhını ve icracıların memleketlerini de hesaba kattığını yazar. Halayın yeri ve günü katalogda köşeli parantez içinde durur; fişin kendisinde hangi yer ve tarihin yazılı olduğu katalogdan anlaşılmaz.

Müzikal Özellikleri

Kaya'nın icracı listesine göre Keleş zurna, Duran davul çalmıştır. İkilinin heyete çaldığı dokuz parçanın hepsi sözsüzdür ve üçü halaydır: bu parça, "Saz(?) Halayı" ve bölümleri ağırlama, yanlama ve yeldirme diye sayılan "Kürt Halayı". Çerkes Halayı'nın başlığında böyle bir bölüm adı yoktur; dizisi ve usulü de kayıtlı değildir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Halayın başka bir icrası kaynaklarda geçmez. Plakta önünde yer alan Osman Çevikçe kaydı Garip Makamı adıyla, ikilinin bir başka parçası da Gelin Ağlatma adıyla ayrı sayfalarda anlatılmıştır. Amasya'nın halayları ve öbür oyun havaları Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında da anılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar