Bu kaydın yeri de tarihi de katalogda bir tahmindir: Kaya, köşeli ayraç içinde Merzifon ve 8 Temmuz 1943'ü verir. Fişine söz dizesi yazılmamış bu düğün havasını heyete, kataloğun icracı dökümünde ikisi de Merzifon'un Türnük bucağına bağlı Kızıleğrek köyünden gösterilen zurnacı Osman Keleş ile davulcu Hüseyin Duran çalmıştır.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Merzifon (katalogcunun tahmini)
  • Kaynak kişiler: Osman Keleş (zurna), Hüseyin Duran (davul)
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 8 Temmuz 1943 (katalogcunun tahmini)
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3639
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1116/B-2 (katalogda soru işaretli)
  • Tür: gelin ağlatma, düğün havası
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Keleş ile Duran'ın heyete verdiği dokuz parçanın hiçbirinde söz dizesi bulunmaz ve hepsi halay, yol havası, güreş havası gibi çalgı ezgileridir. İkilinin bir çalgı topluluğu olarak kaydedildiği, gelin ağlatmanın da sözsüz çalındığı buradan düşünülebilir. Notası hiçbir yayında yer almıyor. Ezgi, konservatuvarın Hacettepe Üniversitesi'ne geçen Folklor Arşivi'ndeki plakta, fişin kopyası TRT'nin elindeki derleme belgeleri arasındadır.

Derlemeler ve Varyantlar

1943 gezisinde iki hafta içinde Tokat ile Amasya arasında dört ayrı gelin ağlatma kaydedilmiştir. İlki 26/27 Haziran'da Reşadiye'de, Kamil Kaya'nın "Gelin Bindirme" ve "Yol Havası" kayıtlarının hemen ardından, icracı adı katalogda yer almayan, ilk dizesi de verilmemiş bir parçadır. 2 Temmuz'da Zile'de Mahmut Sağlam "Gelin Ağlatma: Biner atıñ eyisine" diye başlayan sözlü bir biçim okumuştur. Merzifon kaydından sonra 9 Temmuz'da Gümüşhacıköy'de Osman Atmaca da aynı adla bir parça vermiştir. Bu kayıtlar arasında ezgice bir yakınlık olup olmadığı notalar yayımlanmadıkça bilinemez.

Hikâyesi

Kaydın iki erkek icracıdan alınmış olması, Nail Demircioğlu'nun verdiği tabloya bir ek yapar. Demircioğlu, Amasya'da kadınlar arasında ezgili ağıt yakımı, kına havaları, düğün türküleri ve gelin ağlatma ezgileri gibi tören havalarının yaygın olduğunu yazar; Merzifon kaydı ise bu ezginin düğünde zurnayla da çalındığını gösterebilir. Havanın düğünün hangi anında ve nasıl çalındığına dair yöreden derlenmiş bir anlatıya rastlanmadı.

Müzikal Özellikleri

Katalog bu gelin ağlatmaya 1116/B-2 numarasını soru işaretiyle verir, çünkü aynı numara 6 Temmuz'da Amasya'da Zekeriya Demiray'dan alınan "Segah"ın da numarasıdır. Keleş ile Duran'ın kayıtları ise 1113'ten 1127'ye kadar birçok plağa dağılmış durumdadır. Kaya, kısa kayıtların plakların sonunda boş kalan yerlere sonradan yapıldığını ve bu yüzden bazı plaklarda tarihlerin birbirini tutmadığını belirtir; ikilinin dağınık sıraları ve köşeli ayraçlı tarihleri bu uygulamaya uyar. Makam ve usul kaydedilmemiştir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Keleş ile Duran heyete bunun dışında "Çerkes Halayı", "Bıçak(?) Oyun Havası", iki "Yol Havası" (karşılama ve yürütme), "Saz(?) Halayı", "Güreş", "Kürt Halayı" ve "Üç Ayak" çalmıştır; gelin ağlatmanın bu 1943 kaydından başka bilinen bir icrası yoktur. Merzifon'un düğün ve oyun havalarının ildeki yeri için Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar