Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Müşteri olmayana satma kumaşı
Yaktı kül eyledi aşkın ateşi
Parlayıp doğuyor şahın güneşi
Gönül ne yatıyon kalk hacet dile
Ser çeşmeden gelir suyun durusu
Çırpınıp ötüyor cennet hurisi
Uyanırsam bir kez gece yarısı
Gönül ne yatıyon kalk hacet dile
Dara durmuş meleklerin hepsi
Âdem olan kendi yapar yapısı
Seherde açılır cennet kapısı
Gönül ne yatıyon kalk hacet dile
İrakipler başa kaku kakmadan
Kara toprak üstümüze çökmeden
Gökte melek kaygusunu çekmeden
Gönül ne yatıyon kalk hacet dile
Erenlerin evliyanın varisi
Kalkar hacet diler gece yarısı
Çırpınıp ötüyor arşın hurisi
Gönül ne yatıyon kalk hacet dile
Hak yarattı cümle yoksulu bayı
Gökte melek zebil yerde semayı
Hak sen mahrum etme Derviş Edna’yı
Gönül ne yatıyon kalk hacet dile

Günümüz Türkçesiyle

1. Müşterisi olmayana kumaş satma; aşkın ateşi yakıp kül etti. Şahın güneşi parlayıp doğuyor; gönül, ne yatıyorsun, kalk, hacetini dile.

2. Suyun durusu baş pınardan gelir; cennetin hurisi çırpınıp ötüyor. Gece yarısı bir kez uyanırsam; gönül, ne yatıyorsun, kalk, hacetini dile.

3. Meleklerin hepsi dara durmuş; insan olan kendi yapısını kendi yapar. Seher vaktinde cennetin kapısı açılır; gönül, ne yatıyorsun, kalk, hacetini dile.

4. Rakipler başa kakmadan, kara toprak üstümüze çökmeden, gökteki melek kaygısını çekmeden; gönül, ne yatıyorsun, kalk, hacetini dile.

5. Erenlerin ve evliyanın vârisi gece yarısı kalkıp hacet diler; Arş'ın hurisi çırpınıp ötüyor. Gönül, ne yatıyorsun, kalk, hacetini dile.

6. Hak bütün yoksulları ve zenginleri yarattı; gökte melekleri, yerde de semayı (dizenin bu kısmı kaynakta açık değildir). Ya Hak, Derviş Edna'yı mahrum etme; gönül, ne yatıyorsun, kalk, hacetini dile.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Nakarat gönle bir uyarıdır: altı dörtlüğün her biri "Gönül ne yatıyon kalk hacet dile" diye biter. İlk üç dizelerin uyakları şunlardır: "kumaşı, ateşi, güneşi", "durusu, hurisi, yarısı", "hepsi, yapısı, kapısı", "kakmadan, çökmeden, çekmeden", "varisi, yarısı, hurisi", "bayı, semayı, Edna'yı". Ölçü on birli hecedir. Mahlas son dörtlükte bir yakarışın içinde, "Derviş Edna'yı" biçiminde geçer. Makale "gök"ü gökyüzü, "bay"ı Eski Türkçede zengin diye açıklar.

Anlam ve Söz Sanatları

Nefes, gecenin ve seherin ibadet vakti olduğu inancı üzerine kuruludur. Nakarat gönle seslenir: yatma, kalk, hacetini, yani dileğini Hakk'a söyle. Alevî-Bektaşî geleneğinde hacet dilemek, bir dilekle Hakk'a ya da bir erene yakarmaktır; gece yarısı ve seher vakti bunun için en uygun zaman sayılır. Şiirde seherde cennet kapısının açıldığı, gece yarısı kalkıp hacet dileyenin erenlerin ve evliyanın vârisi olduğu söylenir.

İlk dize bir atasözü gibi işler: müşterisi olmayana kumaş satılmaz, yani söz ve hakikat ehline sunulur. Dördüncü dörtlük ölümün yakınlığını hatırlatır: kara toprak üstümüze çökmeden, rakipler başa kakmadan dua etmek gerekir. Üçüncü dörtlükte "Âdem olan kendi yapar yapısı" sözü, insanın kendi manevi yapısını kendi emeğiyle kurduğunu anlatır. Son dörtlükte Hak'ın yoksulu da zengini de yarattığı hatırlatılır ve derviş kendi adını anarak mahrum bırakılmamayı diler; böylece mahlas, şiirin en kişisel yakarışına dönüşür.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar