Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Yüz yirmi dört bin harften ararısan
Bir Fatiha üç İhlâs-ı şeriftir
Doksan bin kelâmın aslın sorarsan
Bir Fatiha üç İhlâs-ı şeriftir
Elif lamdır bu mânâya dil olan
Şeriattan tarikata yol olan
Marifetten hakikate gül olan
Bir Fatiha üç İhlâs-ı şeriftir
Sırat’el-müstakim sırat’el-enam
Sırat’el-lezine enamte Kur’ân
Seyâ müyesserdir demâne eren
Bir Fatiha üç İhlâs-ı şeriftir
Aleyhim gayrulma doğdu üstüne
Hak bu vasfı hediy(e) etti dostuna
Yeşil hat levha yazılmış destine
Bir Fatiha üç İhlâs-ı şeriftir
Murtaza Mustafa ol şah-ı Hümam
Hutbeyi okudu on iki imam
Yedi ayet Mushaf hatmidir tamam
Bir Fatiha üç İhlâs-ı şeriftir
Edna der ki âhir viran yurdumuz
Umarım dermanlı ola derdimiz
Kalpte Kur’ân’ımız dilde virdimiz
Bir Fatiha üç İhlâs-ı şeriftir

Günümüz Türkçesiyle

1. Yüz yirmi dört bin harfin içinde ararsan, bulacağın bir Fatiha ile üç İhlâs-ı şeriftir. Doksan bin kelamın aslını sorarsan, o da bir Fatiha ile üç İhlâs-ı şeriftir.

2. Bu anlama dil olan elif ile lamdır. Şeriattan tarikata yol olan, marifetten hakikate açılan gül, bir Fatiha ile üç İhlâs-ı şeriftir.

3. "Sıratü'l-müstakim", doğru yol; "sırata'llezine en'amte", nimet verdiklerinin yolu Kur'an'dadır. O dem'e erene bu yol kolaylaştırılmıştır (dizenin kaynaktaki biçimi tam anlaşılmaz). Hepsi bir Fatiha ile üç İhlâs-ı şeriftir.

4. "Ğayri'l-mağdubi aleyhim" sözü onun üstüne doğdu; Hak bu vasfı dostuna hediye etti. Elinde yeşil yazılı bir levha vardır; o da bir Fatiha ile üç İhlâs-ı şeriftir.

5. Murtaza Ali ile Mustafa Muhammed, o yüce şah; hutbeyi On İki İmam okudu. Yedi ayet, Mushaf'ın tam bir hatmidir; bir Fatiha ile üç İhlâs-ı şeriftir.

6. Edna der ki sonunda yurdumuz viranedir; umarım derdimiz dermanlı olur. Kalbimizde Kur'an'ımız, dilimizde virdimiz bir Fatiha ile üç İhlâs-ı şeriftir.

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Bu nefes Çevik'in derlemesinde yoktur. Makaleye göre bir muhabbet ortamında, kaynak kişi olarak anılan ve ezberinde dört bin deyiş olduğu söylenen zakir Musa Yıldız'dan derlenip kaydedilmiştir. İlk dörtlükte ikinci ve dördüncü dizeler aynı nakaratı taşır, "Bir Fatiha üç İhlâs-ı şeriftir"; sonraki dörtlüklerde ilk üç dize uyaklanır ("dil olan, yol olan, gül olan", "enam, Kur'ân, eren", "üstüne, dostuna, destine", "hümam, imam, tamam", "yurdumuz, derdimiz, virdimiz") ve dördüncü dize nakaratı yineler. Altı dörtlük on birli hece ölçüsündedir. Son dörtlükte mahlas yalnız "Edna" diye geçer.

Anlam ve Söz Sanatları

Nefes, Kur'an'ın bütün anlamının birkaç kısa surede toplandığı düşüncesi üzerine kuruludur. Yüz yirmi dört bin sayısı geleneğin peygamber sayısını hatırlatır; burada harflere verilmiştir. Doksan bin kelam ise Miraç anlatılarında Tanrı ile Peygamber arasında geçtiği söylenen sözlerdir. Şair bütün bu çokluğun özünü "bir Fatiha, üç İhlâs"ta bulur. Halk arasında bir Fatiha ile üç İhlâs okumak, özellikle ölülerin ruhuna yaygın bir duadır; beşinci dörtlükteki "yedi ayet Mushaf hatmidir tamam" dizesi de bu kısa okumanın tam bir hatim yerine geçtiği inancını söyler.

Üçüncü ve dördüncü dörtlüklerde Fatiha suresinin son ayetlerinden parçalar Türkçe dizelerin içine yerleştirilmiştir; makale "gayrulma" sözünü "ğayri'l-mağdubi"nin kısaltması olarak açıklar. İkinci dörtlükte şeriat, tarikat, marifet ve hakikat, yani Alevî-Bektaşî yolunun dört kapısı sıralanır ve hepsi bu kısa duaya bağlanır. Beşinci dörtlükte hutbeyi On İki İmam'ın okuması, Kur'an bilgisinin Ehl-i Beyt aracılığıyla aktarıldığı inancını yansıtır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar