Özgün Metin

Ölçü: 11'li hece ölçüsü

Bir selamı aldım sevgülü yârden
Cihanı verseler ayrılmam senden
Ervâhımız birdir mayamız tenden
Balçığım yunuran pire bağlıyım
Ela gözlerini sevdiğim güzel
Senidin cihanın mayasın düzen
Kitaba sığmaz ki vasfını yazam
Gönülden seyreden göze bağlıyım
Aklımı başımdan aldı bakışın
Cihanı seyrettim bulunmaz eşin
Samurdur kirpiğin yay olmuş kaşın
Cemâlin şelvesi nura bağlıyım
Cemâlin ziyası cihanı tutar
Ak deve üstünde tabutun çatar (ağ, çeker)
Bunca dertlilerin carına yeten
Gönüller ferahı yaza bağlıyım
Derviş Edna’m böyle yazdı yazılar
Vakit geldi gafil durman gaziler
Sine girsem kemüklerim sızılar
Sinimi cem eden cana bağlıyım

Günümüz Türkçesiyle

1. Sevgili yârden bir selam aldım; dünyayı verseler senden ayrılmam. Ruhumuz birdir, mayamız tendendir; balçığımı yoğuran pire bağlıyım.

2. Ela gözlerini sevdiğim güzel, dünyanın mayasını düzen sendin. Senin vasfını yazsam kitaba sığmaz; gönülden seyreden göze bağlıyım.

3. Bakışın aklımı başımdan aldı; dünyayı dolaştım, eşin bulunmaz. Kirpiğin samur, kaşın yay olmuş; yüzünün yansıması olan nura bağlıyım.

4. Yüzünün ışığı dünyayı kaplar; ak devenin üstüne tabutunu bağlarlar. Bunca dertlinin imdadına yetişen, gönüllere ferahlık veren yaza bağlıyım.

5. Ben Derviş Edna böyle yazdım yazıları; vakit geldi, gafil durmayın gaziler. Mezara girsem kemiklerim sızlar; mezarımı bir araya getiren cana bağlıyım (dizenin bu okuması yaklaşıktır).

Edebî ve Tarihî Yorum

Şiirin Yapısı

Makaleye göre Çevik'in kitabında bu nefesin ilk dizesi "Bir selam aldım gül yüzlü yârden" biçimindedir. İlk dörtlükte birinci, ikinci ve üçüncü dizeler "yârden, senden, tenden" uyağında birleşir; bütün dörtlüklerin son dizeleri "bağlıyım" redifiyle biter ve önüne "pire, göze, nura, yaza, cana" sözleri gelir. Öbür dörtlüklerin uyakları "güzel, düzen, yazam", "bakışın, eşin, kaşın", "tutar, çatar, yeten", "yazılar, gaziler, sızılar" diye sıralanır. Beş dörtlük on birli hece ölçüsündedir ve "Derviş Edna'm" mahlası son dörtlükte yer alır. Dördüncü dörtlükteki "(ağ, çeker)" notu kaynakta olduğu gibi bırakılmıştır.

Anlam ve Söz Sanatları

Nefes, sevgili yârden gelen bir selamla açılır ve bu sevgilinin aslında mürşit olduğunu hemen söyler: "balçığımı yoğuran pir". Makale "yunurmak" sözünü yoğurmak diye açıklar; ham bir çamuru yoğurup insana dönüştüren pir imgesi, mürşidin müridi yeniden yarattığı inancını anlatır. İkinci ve üçüncü dörtlükler halk şiirinin güzelleme kalıplarını kullanır: ela göz, samur kirpik, yay kaş, eşi bulunmayan güzellik. Ama bu güzel "dünyanın mayasını düzen"dir; böylece insan güzelliği ilahi olanın aynasına dönüşür.

Dördüncü dörtlükteki "Ak deve üstünde tabutun çatar" dizesi, Hz. Ali'nin naaşının bir deveye yüklendiğine dair Alevî halk anlatısını hatırlatır; kaynakta dizenin kime gönderme yaptığı açıklanmaz, bu bağlantı bizim yorumumuzdur. Son dörtlükte şair "gazilere" seslenir ve vaktin geldiğini, gaflette kalınmaması gerektiğini söyler. "Sine" sözü burada büyük olasılıkla makalenin başka bir dipnotta "sin", yani mezar diye açıkladığı kelimedir; dize, ölümden sonra da süren bağlılığı anlatır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar