Heyetin Gümüşhacıköy'deki çalışması 9 Temmuz 1943'te bu türküyle açıldı: katalogda ilçeye ait ilk sıra, Bektaş Yıldız'ın okuduğu "Fadimem"dir. Fişe yazılan ilk dize "Asgere gediyom aclon(?) geyersiñ"dir ve askere giden bir gencin Fadime'sine seslendiği bir veda anını kurar. Bu veda türküsünü TRT repertuvarı almamış, sözleri ve notası da yayın yüzü görmemiştir.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Gümüşhacıköy
  • Kaynak kişi: Bektaş Yıldız
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 9 Temmuz 1943
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3698
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1132/A-1
  • Tür: türkü
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Asgere gediyom aclon(?) geyersiñ

Bugünkü yazımla dize "Askere gidiyom, ... giyersin" demektir. Ortadaki kelime katalogda soru işaretiyle verilmiştir, yani katalogcu onu güvenle okuyamamıştır; anlamını tahmin etmek dizeyi yanlış okumaya götürebilir. Giden konuşur, geride kalan Fadime'dir. Gencin ona neyi giyeceğini söylediği ise bu kelime çözülmeden anlaşılamıyor.

Yıldız'ın sesi Folklor Arşivi'ndeki 1132 numaralı plağın A yüzündedir; aynı yüzün ikinci kaydı yine onun sesinden "Toḫadıñ Mezerliği"dir. Bu plak ile fişin TRT'deki kopyası, türküden elde kalan iki belgedir. Bütün sözler ve nota basılı bir kaynakta yer almıyor.

Derlemeler ve Varyantlar

Fadime ya da Fadimem adlı türküler konservatuvar arşivinde başka yörelerden de vardır. Alaşehir'de 1938'de "Fatmam Fatmam has bahçanın yolları", Çorum'da 1939'da "Fadimemin evinde gandilli fener", Göksun'da 1941'de "Çorap milinen olur" diye başlayan kayıtlar alınmıştır. Hiçbiri askere gidiş dizesiyle açılmaz; ortak olan sevgilinin adıdır. Komşu Çorum'un kaydındaki "gandilli" kelimesi, Bektaş Yıldız'ın aynı gün okuduğu "Gandilli" güzellemesinin adını hatırlatır, ama iki parça arasında belgelenmiş bir bağ yoktur.

Hikâyesi

Fadime'nin kim olduğu, türkünün yaşanmış bir askerlik ayrılığı üzerine mi yakıldığı, yoksa yörede dolaşan bir sözün mü Yıldız'ın diline geçtiği bilinmiyor; basılı bir anlatı da yok. Fişte kaynak kişinin türküyü kimden öğrendiğine dair bir not bulunsa bile katalogdan öğrenilemez, çünkü Kaya listelerinde sözler ile sözlü eserlerin nasıl öğrenildiği bilgisini bilerek dışarıda bırakmıştır.

Müzikal Özellikleri

Bektaş Yıldız'ın sazı kataloğun çalgı ekinde yer alır ve düzeni fişte "bozuk tertip" diye geçer. Yıldız'ın türkülerini kendi sazıyla okuduğu buradan düşünülebilir; ne var ki kayıt listesi her parçada hangi çalgının çalındığını göstermediğinden bu eşlik "Fadimem" için kesinleşmez. Makam ve usul ise fişe yazılmamıştır.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Yıldız o gün heyete sekiz parça verdi. Bunlardan "Toḫadıñ Mezerliği" TRT repertuvarına ulaştı ve Tokat'ın Mezerliği sayfasında anlatılıyor; "Fadimem"in ise 1943 plağından başka bilinen bir icrası yok. Gümüşhacıköy'den derlenen öbür türküler için Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısına bakılabilir.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar