Fehmi Dedeoğlu, Amasya'nın Gümüşhacıköy yöresinde yetişmiş âşıklar arasında adı anılan bir halk şairidir. Adı, A. Ankaralı, S. Cin ve A. G. Tuncay'ın 2000 yılında Gümüşhacıköy Ticaret ve Sanayi Odası'nca yayımlanan Dünden Bugüne Gümüşhacıköy kitabındaki âşık listesinde geçer; bu liste sonradan Amasyalı âşıklar üzerine yazılan araştırmalarda aynen tekrarlanmıştır. Bu listenin dışında Fehmi Dedeoğlu'na ait başka bir kayıt bulunamamıştır. Asıl adı, doğum ve ölüm tarihleri, köyü, ustası ve şiirleri bilinmemektedir.

Adının Geçtiği Kaynaklar

Fehmi Dedeoğlu'nun adı bugün yalnız tek bir listeden bilinir. Şerife Özer ile Mustafa Topal'ın 2021'de Âşık Özlemî üzerine yayımladıkları makalede, Ankaralı ve arkadaşlarının kitabına dayanılarak şu cümle yer alır:

Amasyalı âşıklar içinde en çok tanınanları Âşık Musa, Kul Fakir, Âşık İsa Gedik, Âşık Rıza Çulha, Ahmet Abacı, Âşık Halil İbrahim Alkaç, Âşık Engunî, Âşık Dursun, Dervişoğlu, Biçare, Sıdkî, Kul Hasan, Esrarî, Derviş Edna, Turab Ali, Caferî, Hızır Sersem, Gülamî, İskender Haki, Kul Hüseyin, Fukara Derviş, Kul Hasan, Âşık Yıldız, Âşık Veli, Fehmi Dedeoğlu, Çoban Hüseyin, Çoban Hüseyin, Abdullah Doğan, Mehmet Karagöz ve Âşık Özlemî'dir (Ankaralı, 2000).

Aynı cümle Bülent Arı'nın 2025'te Özlemî'nin "Değme Felek" şiiri üzerine yazdığı bölümde ve Fatih Çelebi'nin 2026'da Kul Fakir üzerine yazdığı bölümde, yine aynı kitaba gönderme yapılarak tekrarlanır. Fehmi Dedeoğlu listede Âşık Veli'den sonra, Çoban Hüseyin'den önce yer alır. Üç çalışmanın hiçbiri listedeki adlar hakkında ek bilgi vermez; hepsi adları Ankaralı ve arkadaşlarının kitabından aktarır. Amasya05'teki Amasya'da âşıklık geleneği yazısı da yöre âşıklarını bu araştırmalara dayanarak sıralar.

Amasya ile Bağı

Liste, Özer ile Topal'da "Amasyalı âşıklar içinde en çok tanınanları" diye sunulur ve kaynağı bir Gümüşhacıköy kitabıdır. Arı ise listeyi, Gümüşhacıköy'ün doğusunda Merzifon'a doğru uzanan ve yörede "Gaziler Ovacığı" denilen ovada yaşamış âşıklar bağlamında verir. Fehmi Dedeoğlu'nun Gümüşhacıköy ya da yakın çevresiyle bağı bu yüzden listenin konusundan çıkarılmaktadır; kendisi için ayrıca bir doğum yeri ya da köy adı verilmemiştir.

Fehmi Dedeoğlu listede ad ve soyadıyla anılan âşıklardandır. Soyadı Kanunu 1934'te çıktığından bu biçim, kişinin en azından hayatının bir bölümünü 1934 sonrasında geçirdiğini düşündürür; ancak bu bir çıkarımdır, doğum ve ölüm tarihi bilinmemektedir. Şiirlerinde "Fehmi" ya da başka bir mahlas kullanıp kullanmadığı da kayıtlı değildir. "Dedeoğlu" adı Gümüşhacıköy yöresinde bir aile ya da lakap adı olarak geçebilir; ancak bu adla anılan kişilerin listedeki âşıkla bağını gösteren bir bilgi bulunamamıştır.

Listede yanında anılan Çoban Hüseyin (Hüseyin Çemrek, d. 1951) ile Âşık Özlemî (Muammer Badem, d. 1957) listenin yakın dönem âşıklarını da içerdiğini gösterir. Fehmi Dedeoğlu'nun bu kuşaktan mı, yoksa daha önceki bir kuşaktan mı olduğu belirlenememiştir.

Şiiri

Fehmi Dedeoğlu'nun şiirlerine ulaşılamamıştır. Taranan makale, kitap bölümü ve sözlüklerde onun adıyla yayımlanmış bir deyiş, koşma ya da destan bulunmamaktadır. Yaşadığı dönem bilinmediği için şiirlerinin telif durumunu belirlemek de mümkün değildir; yayımlanmış bir şiiri ortaya çıkarsa ölüm tarihine göre ya ayrı sayfada verilecek ya da telif süresi içindeyse burada kısa bir alıntıyla anılacaktır.

Kaynakların Durumu

Fehmi Dedeoğlu hakkındaki bütün bilgi, Ankaralı ve arkadaşlarının kitabındaki tek bir listeye dayanır. Kitabın kendisi görülememiş, listenin kitapta hangi sayfada yer aldığı ve adların yanında açıklama bulunup bulunmadığı tespit edilememiştir. Listeyi aktaran üç çalışmada Kul Hasan ile Çoban Hüseyin'in ikişer kez yazılmış olması, cümlenin bir çalışmadan ötekine olduğu gibi kopyalandığını gösterir; aktarımda adların yazılışında başka hatalar bulunup bulunmadığı da bu yüzden denetlenememektedir. Fehmi Dedeoğlu'nu başka bir kişiyle özdeşleştiren ya da hayatına dair ayrıntı veren bir kaynak bulunamamıştır.

Kaynakça

Akademik çalışmalar

Kitaplar

  • A. Ankaralı, S. Cin, A. G. Tuncay, Dünden Bugüne Gümüşhacıköy, Gümüşhacıköy: Gümüşhacıköy Ticaret ve Sanayi Odası, 2000 (Özer ile Topal ve Arı aktarımıyla; kitabın kendisi görülmemiştir).
  • Fatih Çelebi, "Âşıklık Geleneğinin Temsilcilerinden Kul Fakir'in Eserlerinde 'Dost' Kavramı", Kültür ve Güzel Sanatlar, ed. Evrim Çağlayan, Karabük: Karabük Üniversitesi Yayınları, 2026, s. 4-5. https://kutuphane.karabuk.edu.tr/yuklenen/dosyalar/1263062026150047.pdf

Çevrimiçi kaynaklar