Osman Atmaca'nın 9 Temmuz 1943'te Gümüşhacıköy'de heyete verdiği altı parçalık dizi, sürünün suya indirilişine bağlı bir çoban havasıyla açılıp bir gırnata havasıyla kapanır; "Gelin Ağlatma" bunların dördüncüsüdür. Altısının da fişinde söz dizesi yoktur. Kataloğun çalgı ekinde Atmaca'nın kavalı ölçüleriyle yer aldığı için bu dizinin kavalla çalındığı düşünülebilir. Notası yayımlanmamış, TRT repertuvarına da girmemiştir.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Gümüşhacıköy
  • Kaynak kişi: Osman Atmaca (kaval)
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 9 Temmuz 1943
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3720
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1136/B-2
  • Tür: gelin ağlatma, düğün havası
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Katalogda bu kayıt için yalnız başlık vardır. İlk dizenin yokluğu kaydın kesinlikle sözsüz olduğunu kanıtlamaz: Kaya, bazı sözlü eserlerde sözler not edilmediği ya da fişler bulunamadığı için yalnız başlıkla yetindiğini açıkça yazar. Atmaca'nın bütün kayıtlarının başlıktan ibaret olması ve kavalının ayrıca kayda geçirilmesi ise çalgıyla çalınmış bir ezgiyi akla getirir.

Yayımlanmış kaynaklarda bu gelin ağlatmanın ne sözü ne notası var. Ezgi Folklor Arşivi'nde, Gümüşhacıköy kayıtlarının sürdüğü 1136 numaralı plağın B yüzündedir; fiş bilgileri de kataloğa TRT'nin 1970'lerde aldığı kopyalardan geçmiştir.

Hikâyesi

Atmaca'nın aynı oturumda hem sürüyle ilgili bir havayı hem de düğünde çalınan ezgileri plağa vermesi, onun köy hayatının birçok anına eşlik eden bir icracı olduğunu düşündürür; fişler bu konuda açıklama yapmaz. Gelin ağlatmayı kimden öğrendiği ve Gümüşhacıköy düğünlerinin hangi anında çalındığı da yayımlanmış bir bilgiyle aydınlanmıyor.

Müzikal Özellikleri

Çalgı hakkında katalog alışılmadık ölçüde ayrıntılıdır, ezgi hakkında ise sessiz: makam ve usul fişe yazılmamıştır. Çalgı ekine göre Atmaca'nın kavalı 92 santim kadar uzunluktadır; gövdenin içi 18, dışı 24 milimetre genişliğindedir ve yapısı ayrı bir çizimle gösterilmiştir (Şekil E.13). Bu kavalın gelin ağlatmada hangi perdeleri kullandığı, plak dinlenmedikçe bilinemez.

Okuyanlar ve Kayıtlar

1136 numaralı plağın A yüzü Kazım Aygül'ün okuduğu "Ben de Şu Dünyaya [Pir Sultan Abdal'dan]" ile açılır, ardından Atmaca'nın kayıtları gelir. Kataloğun tahminine göre bir gün önce Merzifon'da Osman Keleş ile Hüseyin Duran da heyete bir gelin ağlatma çalmışlardı; iki kaydın birbirine benzeyip benzemediği bilinmiyor. Atmaca'nın gelin ağlatması da 1943'ten sonraki hiçbir icrada anılmaz. Gümüşhacıköy'ün düğün havaları ve türküleri, ilin bütün ezgileriyle birlikte Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısında anlatılır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar