Fişteki başlık türkünün hangi anda söylendiğini kendisi anlatır: gelin, düğün evinde toplananların önüne çıkarılırken. Fatma Samsun'un 4 Temmuz 1943'te Amasya'da okuduğu bu parça, "Elâ ey mürşidi âlâ" diye yüce bir mürşide seslenen dinî bir hitapla açılır. TRT repertuvarına alınmayan türkünün basılmış bir metni ya da notası bulunmuyor.

Künye

  • Repertuvar no: yok; TRT repertuvarında Amasya yöresine kayıtlı değildir
  • Derleme yeri: Amasya merkez
  • Kaynak kişi: Fatma Samsun
  • Derleyen: Ankara Devlet Konservatuvarı heyeti: Halil Bedii Yönetken, Muzaffer Sarısözen, teknisyen Rıza Yetişen
  • Derleme tarihi: 4 Temmuz 1943
  • Kaynak yayın: Celal Volkan Kaya, Ankara Devlet Konservatuvarı'nın Halk Müziği Alan Araştırmaları Kataloğu (İTÜ, 2014), kayıt listesi sıra 3581
  • Arşivdeki yeri: Folklor Arşivi, plak 1106/A-2 (katalogda soru işaretli)
  • Tür: türkü (düğün)
  • Makam, usul: kayıtlı değil
  • Söz ve müzik: anonim
  • Kaynak bağlantısı: TRT sayfası yoktur; künye Kaya kataloğunda

Sözleri

Elâ ey mürşidi âlâ

Dize Arapça ve Farsça kökenli kelimelerle kurulmuştur. "Mürşid-i âlâ" yüce mürşit, yol gösterici demektir; baştaki "elâ" bir seslenme ünlemi olarak okunabilir. Gelinin ortaya çıkarıldığı anda böyle bir sözün söylenmesi, bu anın dualı bir törenle karşılandığını düşündürür. Sözlerin devamı ve törenin nasıl yürüdüğü ise fişten öğrenilemiyor.

Elde yalnız ilk dizenin bulunması Kaya'nın tercihinden kaynaklanır: katalog, fişlerde yazılı sözleri bilerek aktarmaz; metin de ezgi de başka bir yayına geçmemiştir. Fatma Samsun'un sesi 1106 numaralı plakta, fişin kopyası TRT'nin konservatuvar arşivinden çoğalttığı belgeler arasındadır.

Hikâyesi

Başlık, eserin belli bir olaydan çok düğün töreninin bir basamağına bağlı olduğunu söyler. Ne zaman ve kim tarafından düzüldüğü ise bilinmiyor, yayımlanmış kaynaklar da bu konuda sessiz. Fatma Samsun o gün heyete bundan başka bir kına havası ile "Gelin Hamama Gidiyor"u okumuştur; üç parça birlikte, 1943'te Amasya'da kadınların düğünde söylediği ezgilerden küçük bir demet oluşturur.

Müzikal Özellikleri

1106/A-2 numarası katalogda bu türküyle birlikte, hemen önceki sırada yer alan ve Osman Samsun'dan alınan "Bozuk: Yüce dağ başında bir top gar idim" kaydına da verilmiştir; numaranın yanındaki soru işareti bu çakışmadan doğar. Aynı plağın A-1 numaralı ilk kaydının fişi ise TRT'deki kopyalar arasında bulunmadığı için katalogda adsız kalmıştır. İki Samsun'un akrabalığı fişlerden anlaşılmıyor; ortak olan yalnız soyadları ve aynı plağı paylaşmalarıdır. Türkünün müzikal yapısı belgelenmemiştir.

Okuyanlar ve Kayıtlar

Aynı plağın B yüzündeki kına havası TRT repertuvarına geçtiği hâlde bu türkü, Fatma Samsun'un 1943 kaydından başka bir icrayla bilinmez. Kına havasını Âdem Havva'yı Yarattı (Kına Havası) sayfası anlatır; gelin ve kına ezgilerinin Amasya'daki öbür örnekleri arasında Geline Bakın Geline de vardır. İlin bütün ezgilerinin toplu dökümü Yeşilırmak'ın Ezgisi yazısındadır.

Kaynakça

Çevrimiçi kaynaklar