AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · ESER VE YAZAR HAKKINDA · 2. AMASYA TARİHİ HAKKINDA · 2.4. Eserin Kaynakları · 2.4.2. Arşiv Kaynakları

2.4.2.5. Matbah-ı Âmire Defterleri

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, Giriş: Eser ve Yazar, s. 63 • Hazırlayan: Doç. Dr. Songül KEÇECİ KURT

Özgün Metin

Matbah-ı Âmire saray mutfağı yerine kullanmıştır. Bu birimin yöneticisine “Matbah Emini” denilmiştir. Matbah-ı Âmire'de her gün dört-beş bin kişiyi doyuracak yemek hazırlanır ve Matbah-ı Âmire ambarlarının her sene muhasebesi yapılarak erzak vesaire devredildiğinden bu kalemde ta’yinât, mübâyaa, masraf, kiler, maaş, ihracat defterleri gibi defterler tutulmaktadır.¹⁰¹ Bu defterler Osmanlı Devleti’nde bu birimde çalışan Amasyalıları tespit etmek için faydalanılan kaynak defterlerdir. Bütün bu serinin tek tek incelenmesi müellifin ne kadar titiz bir çalışma yürüttüğünün göstergesidir.

Dipnotlar

  • 101 Başbakanlık Osmanlı Arşivi Rehberi, s. 89.
Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Matbah-ı Âmire, saray mutfağı yerine kullanılan addır. Bu birimin yöneticisine "Matbah Emini" denirdi. Matbah-ı Âmire'de her gün dört beş bin kişiyi doyuracak yemek hazırlanır, ambarlarının hesabı her yıl yapılarak erzak ve diğer mallar devredilirdi; bu nedenle bu kalemde tayinat, satın alma, masraf, kiler, maaş, çıkış defterleri gibi defterler tutulurdu. Bu defterler, Osmanlı Devleti'nde bu birimde çalışan Amasyalıları belirlemek için yararlanılan kaynak defterlerdir. Bütün bu serinin tek tek incelenmesi, yazarın ne kadar titiz bir çalışma yürüttüğünün göstergesidir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • Matbah-ı Âmire: Osmanlı saray mutfağı
  • Matbah emini: mutfağın yöneticisi
  • ta'yînât: kişilere ya da kurumlara günlük olarak verilen yiyecek ve erzak payı
  • mübâyaa: satın alma
  • ihracat defteri: dışarı çıkan malın kaydı
  • muhasebe: hesap tutma, hesap

Saray Mutfağı

Arapça "pişirmek" fiilinden türeyen matbah sözcüğü pişirme yapılan yer demektir; "âmire" ise bu birimin resmî niteliğini gösterir. Topkapı Sarayı'nın mutfakları ikinci avlunun sağ tarafında kurulmuş, Haziran 1574'te çıkan bir yangında tamamen harap olmuş ve Mimar Sinan tarafından genişletilerek yeniden yapılmıştır. Matbah-ı Âmire Emaneti malî bakımdan Başmuhasebe Kalemi'ne bağlıydı; yani defterdarın denetimindeydi. 26 Nisan 1838'de yapılan düzenlemeyle emanet müdürlük haline getirilmiş ve darphaneye bağlanmıştır. Sarayda mutfak için dışarıdan yapılan alımların defterini katip tutar, kilerden çıkan erzakın hesabını mutfak kilercisi kaydederdi. Defterlerin bu kadar ayrıntılı tutulması, mutfakta çalışan kişilerin adlarına ve memleketlerine ulaşmayı mümkün kılar.

Hüsameddin'in bu defterlerden Amasyalıları aradığı, metinde açıkça söylenir. Matbah defterlerinde hangi Amasyalıların bulunduğunu başka bir kaynakta doğrulayamadım; bu bilgiyi yazarın kendi anlatımı olarak okumak gerekir.

Kaynakça

Giriş: Eser ve Yazar içindekiler