Osmanlı mahkemelerinde verilen kararların ve tutulan kayıtların toplandığı defterlere şer’iyye sicilleri denmekte olup sosyal ve yerel tarih çalışmalarında kullanılan en önemli kaynaklardır. Kadıların devlet merkeziyle yaptıkları resmî yazışmaları, farklı tabakalardan halkın şikayet ve dileklerini, ferman ve hükümleri, ayrıca ait olduğu yerin sosyal ve iktisadi hayatını yansıtan mahkeme kararlarını ihtiva eden bu sicillerin incelenmesi, Osmanlı Devleti’nin aile, ekonomik, toplumsal ve hukuki yapısının ortaya çıkarılmasında son derece önemlidir.⁹³ Şehir tarihi çalışmalarının en önemli kaynaklarından biri olan bu sicillerden devlet görevlilerinin tespiti, vakfiye ve miras kayıtları vasıtasıyla soy kütüklerinin belirlenmesi, mahkemeye yansıyan önemli olayların tespiti gibi pek çok konuda istifade edilmiştir.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · ESER VE YAZAR HAKKINDA · 2. AMASYA TARİHİ HAKKINDA · 2.4. Eserin Kaynakları · 2.4.2. Arşiv Kaynakları
2.4.2.2. Amasya Mahkemesi Sicillâtı
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, Giriş: Eser ve Yazar, s. 60–61 • Hazırlayan: Doç. Dr. Songül KEÇECİ KURT
Dipnotlar
- 93 Mefail Hızlı, Bursa Mahkeme Sicilleri Rehberi, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi c.12, S.:1, 2003, s. 368.
Günümüz Türkçesiyle
Osmanlı mahkemelerinde verilen kararların ve tutulan kayıtların toplandığı defterlere şer'iyye sicilleri denir; bunlar sosyal ve yerel tarih çalışmalarında kullanılan en önemli kaynaklardandır. Kadıların devlet merkeziyle yaptığı resmî yazışmaları, farklı toplum kesimlerinden halkın şikâyet ve isteklerini, ferman ve hükümleri, ayrıca bulunduğu yerin sosyal ve ekonomik hayatını yansıtan mahkeme kararlarını içeren bu sicillerin incelenmesi, Osmanlı Devleti'nin aile, ekonomi, toplum ve hukuk yapısının ortaya çıkarılmasında son derece önemlidir. Şehir tarihi çalışmalarının en önemli kaynaklarından biri olan bu sicillerden devlet görevlilerinin belirlenmesi, vakfiye ve miras kayıtları aracılığıyla soy kütüklerinin ortaya konması, mahkemeye yansıyan önemli olayların tespiti gibi pek çok konuda yararlanılmıştır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- şer'iyye sicilleri: kadı mahkemelerinin kayıt defterleri
- kadı: Osmanlı'da şer'î hukuka göre karar veren hâkim
- vakfiye: bir vakfın kuruluş şartlarını anlatan belge
- ihtiva etmek: içermek
Amasya Mahkemesi Sicilleri
Mahkeme sicilleri, bir şehrin sıradan insanlarının izini sürmenin en iyi yollarından biridir. Alım satım, miras bölüşümü, vakıf tescili, şikâyet gibi kayıtlar sayesinde bir kişinin adı, mahallesi, malı ve çevresi belirlenebilir. Hüsameddin'in vakfiye ve miras kayıtlarından soy ağaçları çıkarmasından söz etmesi, Amasya Tarihi'ndeki biyografi ve aile bilgilerinin önemli bir bölümünün bu kayıtlara dayandığını düşündürür.
Başka kaynaklarda Amasya mahkeme sicillerinin bugünkü durumuna dair güvenilir bir bilgiye rastlanmadı. Bu nedenle sicillerin nerede korunduğu ve hangi yılları kapsadığı burada söylenmemiştir.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, Giriş, s. 60–61. amasya.bel.tr
- Mefail Hızlı, "Bursa Mahkeme Sicilleri Rehberi", Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. 12, S. 1, 2003, s. 368 (özgün metnin dipnotundan).