Amasya’da Sultân Bâyezîd evkâf-ı mütevellîsi el-Hâc Veli Ağa mahdûmu olup İstanbul’da tefeyyüz ederek kapıcıbaşı sipâhiler ağası, baş-bâkîkulu olup 1190 senesi hilâlinde vefât etdi. Diğer Amasyalı Ahmed Ağa bin Ali Ağa da 1168’de silahdâr ocağında seksen yedinci bölüğe kaydedilip tedrîcen terakkî ederek silahdâr ocağı kethüdâsı oldu. Bu târîhlerde vefât etdi. “Bâlioğlu” demekle marûf idi.⁸³
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ahmed Ağa-Hacı Velizâde el-Hâc
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 208–209 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Dipnotlar
- 83 Buna Bâlîzâde denmişdi. Orman Bağlarında bir mescid-i şerîf bina etmişdir. Oğulları Hafız Ahmed, Mehmed Efendiler bu mescide imâm olup, Mehmed Efendi 1204’te vefâtıyla Ahmed Efendi müstakillen imâm oldu.
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'da Sultan Bayezid vakıflarının mütevellisi Hacı Veli Ağa'nın oğludur. İstanbul'da yetişip kapıcıbaşı, sipahiler ağası ve baş bâkîkulu oldu; 1190 [1776-77] yılının başlarında vefat etti. Bir başka Amasyalı olan Ali Ağa oğlu Ahmed Ağa da 1168'de [1754-55] silahdar ocağının seksen yedinci bölüğüne kaydedildi, kademe kademe yükselerek silahdar ocağı kethüdası oldu. Bu tarihlerde vefat etti. "Bâlioğlu" adıyla tanınırdı.
Dipnotta şu bilgi verilir: Buna Bâlîzâde de denmişti. Orman Bağları'nda bir mescit yaptırmıştır. Oğulları Hafız Ahmed ve Mehmed Efendiler bu mescide imam oldu; Mehmed Efendi 1204'te [1789-90] ölünce Ahmed Efendi tek başına imamlık yaptı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- evkâf-ı mütevellîsi: vakıfların yöneticisi
- mahdûm: oğul
- tefeyyüz etmek: yetişmek, bilgi ve görgü kazanmak
- silahdâr ocağı: saray hizmetindeki silahdar bölükleri
- kethüdâ: bir topluluğun yönetici yardımcısı, kâhya
- tedrîcen terakkî: derece derece yükselme
- marûf: tanınmış, anılan
- hilâl: yeni ay; burada yılın başı anlamında anlaşılmıştır
İki Ayrı Ahmed Ağa
Madde başlığı birbirinden ayrı iki kişiyi bir araya getirir. Birincisi, Amasya'daki Sultan Bayezid vakıflarının yöneticisi bir babanın oğludur ve İstanbul'da saray çevresinde yükselmiştir. İkincisi Ali Ağa'nın oğludur ve silahdar ocağında kademe kademe ilerlemiştir. Metin iki kişi arasında akrabalık kurmaz; ikisi de aynı yıllarda Amasya'dan çıkıp merkezde görev alan kişiler olarak art arda anılır.
Dipnottaki bilgi ikinci Ahmed Ağa'ya aittir. "Bâlioğlu" ve "Bâlîzâde" aynı lakabın iki söyleniş biçimi olarak anlaşılır. Orman Bağları'ndaki mescitte imamlığın iki oğul arasında, biri ölünce ötekine kalacak biçimde sürmesi, dinî hizmetlerin de çoğu zaman aile içinde devredildiğini gösterir. Mescidin yeri ve bugünkü durumu bu kayıttan anlaşılamamaktadır.
Başka kaynaklarda bu iki kişiye dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 208–209. amasya.bel.tr