AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Ağa-Kara Vâ’izzâde

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 233 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya’nın Bâyezîd Paşa Mahallesi halkından Kara Vâ’iz Mûsâ Efendizâde Hızır Ağa’nın oğludur. Evâ’il-i hâlinde asker olup Nizip Muhârebesinde mülâzım, ba’dehû tedrîcen yüzbaşı kolağası ve 1281’de binbaşı ve dördüncü Batum taburu kumândânı olduğu halde 1287’de vefât etdi. Oğulları Mustafa Nuri, Mehmed Şükrü, Mahmûd Nazım Beylerdir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'nın Bayezid Paşa Mahallesi halkından, Kara Vâiz Mûsâ Efendizâde Hızır Ağa'nın oğludur. Gençliğinde asker olup Nizip Muharebesi'nde mülâzım, sonra sırasıyla yüzbaşı ve kolağası, 1281 [1864-65]'de binbaşı ve dördüncü Batum taburunun komutanı iken 1287 [1870-71]'de öldü. Oğulları Mustafa Nuri, Mehmed Şükrü ve Mahmud Nâzım Beylerdir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • evâ'il-i hâl: gençlik, hayatın ilk yılları
  • mülâzım: teğmen; subayların en küçük rütbesi
  • tedrîcen: derece derece, sırasıyla
  • yüzbaşı, kolağası: dönemin subay rütbeleri; metinde art arda sayılıyor
  • binbaşı: tabur komutanı
  • kumândân: komutan

Nizip Muharebesi

Nizip Muharebesi 24 Haziran 1839'da Osmanlı ordusu ile Mısır Valisi Mehmed Ali Paşa'nın oğlu İbrahim Paşa komutasındaki Mısır kuvvetleri arasında yapıldı. Osmanlı ordusunun başında Hafız Mehmed Paşa bulunuyordu; kurmay subay Helmuth von Moltke de onun yanında danışman olarak görev yapıyordu. Her iki ordu yaklaşık kırk bin kişiydi; Mısır ordusu düzen, hareket hızı ve manevra bakımından yeni Avrupa usullerine göre eğitilmişti. Muharebe Osmanlı ordusunun ağır yenilgisiyle sonuçlandı. Hüsameddin, Hızır Ağa'nın oğlu Ahmed Ağa'nın gençliğinde asker olduğunu ve Nizip'te mülâzım rütbesinde bulunduğunu yazar; bu muharebeye Anadolu'dan katılan birliklerin ayrıntıları ve Ahmed Ağa'nın hangi birlikte savaştığı okunan kaynaklarda doğrulanamadı.

Batum Taburu

Ahmed Ağa'nın 1281'de (1864-65) binbaşı ve dördüncü Batum taburunun komutanı olarak anılması, Batum'da o dönemde Osmanlı birliklerinin konuşlandığını gösterir. Dördüncü Batum taburuna, Batum'un o yıllardaki askerî durumuna ve Ahmed Ağa'nın görevine ilişkin kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Aile

Babasının Kara Vâiz lakabıyla anılan Mûsâ Efendi'nin torunu olması, ailenin vaizlik geleneğiyle bağını düşündürür; ancak bu çıkarım metnin ad dizisine dayanır. Bayezid Paşa Mahallesi'ne ve ailenin kendisine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler