AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Vehbi Efendi-Doğlalı

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 233 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Mecidözü kazâsı dâhilinde Doğla köyünden Hüseyin’in oğludur. Amasya’da İnepazarlı el-Hâc İsmâil Hakkı Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib mücâz ü ders-i âm oldu. Sahaflıkla idâre-i mâ’işet ve neşr-i ulûma hizmet ederek 1287’de vefât etdi. Âlim, halûk, sâlih idi. Mahdûmu vükelâ-yı de’âvâdan ve meşâhîr-i erbâb-ı hukûkdan “Hım hım” demekle meşhûr Hoca Mehmed Emin Efendi’dir.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Mecitözü kazasına bağlı Doğla Köyü'nden Hüseyin'in oğludur. Amasya'da İnepazarlı Hacı İsmail Hakkı Efendi'den öğrenimini tamamlayıp icazet aldı ve halka açık ders verdi. Sahaflıkla geçimini sağlayıp ilmin yayılmasına hizmet ederek 1287 [1870-71]'de öldü. Âlim, iyi huylu ve erdemli bir kimseydi. Oğlu, dava vekillerinden ve ünlü hukukçulardan, "Hım hım" demesiyle tanınmış Hoca Mehmed Emin Efendi'dir.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • sahaflık: kitap alıp satma mesleği
  • idâre-i mâ'işet: geçimini sağlama
  • neşr-i ulûm: ilimlerin yayılması
  • halûk: iyi huylu, yumuşak tabiatlı
  • vükelâ-yı de'âvâ: dava vekilleri, mahkemelerde başkalarını temsil edenler
  • erbâb-ı hukûk: hukuk bilenler, hukukçular

Sahaflık ve İlim

Osmanlı'da sahaflık, 18. yüzyılın sonlarına kadar el yazması eserlerin alım satımı olarak yürütülürdü. 19. yüzyılda büyük bir değişim geçirmiş, geleneksel sahafların çoğu önce matbaacı-sahaf, sonra kitapçı-sahaf olmuştur. Bu değişimin nedenleri arasında medreselerin taşrada yayılması, yeni okulların açılması ve okuma yazma oranının yükselmesiyle yeni bir okur kitlesinin doğması sayılır. Ahmed Vehbi Efendi'nin 1287'de (1870-71) sona eren hayatı bu çağa denk gelir; ancak Hüsameddin onun kitap basıp basmadığını söylemez, yalnızca sahaflıkla geçindiğini ve ilmin yayılmasına hizmet ettiğini yazar. Bir müderrisin ve icazetli âlimin sahaflıkla geçinmesi, medrese eğitiminin ardından geçim için yürütülen bir meslek olarak kitap ticaretinin yaygın olduğunu düşündürür; bu yorum genel bilgiye dayanır, Amasya için ayrıca doğrulanamadı.

Doğla ve Mecitözü

Doğla, bugün Çorum'un Mecitözü ilçesine bağlı bir köydür. Mecitözü, Danişmendliler döneminde Mecitözü adıyla kayıtlara girmiş bir yerleşimdir; 1874'te kaza olmuş ve uzun yıllar Sivas vilayeti Amasya sancağı sınırları içinde kalmış, 1916'da Ankara vilayeti Çorum sancağına bağlanmıştır. Hüsameddin'in Ahmed Vehbi Efendi'ye "Mecidözü kazâsı" demesi, yazıldığı tarihte bu idarî durumu yansıtır. Ahmed Vehbi Efendi'nin öğrenimini Amasya'da yapması, Amasya'nın çevre köylere eğitim merkezi olduğunu gösterir.

Oğlu Mehmed Emin Efendi

Hüsameddin, oğlunu "Hım hım" demekle meşhur Hoca Mehmed Emin Efendi diye anar ve onu dava vekillerinden, ünlü hukukçulardan sayar. Bu lakabın hikâyesi ve Mehmed Emin Efendi'ye dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 233–233. amasya.bel.tr

Kitaplar

Diğer kaynaklar

6. Cilt içindekiler