Amasya’da Sultân Bâyezîd İmâmı Hâfız es-Seyyid Ahmed Efendi bin es-Seyyid Hâfız Mehmed Efendi’nin mahdûmudur. Hıfz-ı Kur’ân ve tahsîl-i ulûm etdikten sonra pederinin 1241’de irtihâli üzerine Sultân Bâyezîd Câmiine imâm-ı sânî ve 1248’de emîr İmâmzâde es-Seyyid Mustafa Efendi’nin yerine imâm-ı evvel ve ders-i âm ve ba’dehû meclis-i de’âvâ a’zâsı olduğu halde 1277’de vefât etdi. Memî Dedeönü Mezârlığında medfûndur.
Savt ü edâsı güzel, kârî, âlîm, nâfizü’l-kelim bir imâm idi. Mahdûmu Nablus Sancağı mutasarrıflığından mütekâ’iden İstanbul’da 1310’da vefât etdi. Bunun mahdûmu şehbenderlikten mütekâ’iden ber-hayat olan Ahmed Nâ’il Bey’dir. Kâtibzâde Ahmed Sâlim Bey’in akrabasındandır.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'da Sultan Bayezid Camii imamı Hâfız Seyyid Ahmed Efendi'nin oğludur; Ahmed Efendi, Hâfız Seyyid Mehmed Efendi'nin oğludur. Kur'an'ı ezberleyip ilim öğrendikten sonra babasının 1241 [1825-26]'de ölümü üzerine Sultan Bayezid Camii'ne ikinci imam, 1248 [1832-33]'te emir İmamzâde Seyyid Mustafa Efendi'nin yerine birinci imam ve halka açık ders veren müderris, sonra da davalar meclisi üyesi olduğu hâlde 1277 [1860-61]'de öldü. Memî Dedeönü Mezarlığı'nda yatmaktadır.
Sesi ve okuyuşu güzel, Kur'an okuyucusu, bilgin, sözü geçen bir imamdı. Oğlu, Nablus Sancağı mutasarrıflığından emekli olup İstanbul'da 1310 [1892-93]'da öldü. Bunun oğlu, şehbenderlikten (konsolosluktan) emekli olan ve hayatta bulunan Ahmed Nâil Bey'dir. Kâtibzâde Ahmed Sâlim Bey'in akrabasındandır.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- imâm-ı sânî, imâm-ı evvel: ikinci imam, birinci (baş) imam
- ders-i âm: halka açık ders verme yetkisi olan müderris
- meclis-i de'âvâ a'zâsı: davalar meclisi üyesi
- irtihâl: ölüm
- savt ü edâ: ses ve okuyuş biçimi
- kârî: Kur'an okuyucusu
- nâfizü'l-kelim: sözü geçen, sözü dinlenen
- mutasarrıflık: sancak yöneticiliği
- mütekâ'it: emekli
- şehbender: yabancı ülkelerde devleti temsil eden konsolos
- medfûn: gömülü
Sultan Bayezid Camii
Hüsameddin'in "Sultan Bayezid Camii" dediği yapı, Amasya'nın en büyük külliyesinin merkezindeki II. Bayezid Camii'dir. Cami, kitabelerine göre Receb 891'de (Temmuz 1486) tamamlanmıştır. Külliye; caminin ortada, medresenin sağında, aşhane-imaret ve tabhânenin solunda yer aldığı bir yapı topluluğudur. Yeşilırmak kıyısında geniş bir avlunun ortasındaki yapı, Hüsameddin'in tespitlerine göre 1590 ve 1668-69 depremlerinde ağır hasar görmüş, her seferinde onarılmıştır. 1939'daki depremde de zarar gören cami 1960'larda onarılmıştır. Avluda bulunan muvakkithâne, 1256 [1840-41]'da Hacı Hüseyin Zeki Efendi tarafından yaptırılmıştır; yani Ahmed Efendi'nin birinci imamlık yıllarında camiye eklenen bu yapıyı onun çağdaşı olan bir Amasyalı yaptırmıştır. Kapancızâde Ahmed Efendi maddesinde kardeşi olarak anılan Hüseyin Zeki Efendi'nin aynı kişi olup olmadığı ve bu eserle Ahmed Efendi arasında bir bağ bulunup bulunmadığı doğrulanamadı.
İmamlar ve Cami Görevlileri
Ahmed Efendi'nin hayatı, imamlığın görev ve statü olarak nasıl bir basamak düzeni izlediğini gösterir: baba imamken ölür, oğul ikinci imam olur, sonra birinci imamlığa geçer. 19. yüzyıl imamlarının çoğu vakıflara bağlı cami ve mescitlerde görev yapar, maaşlarını vakıf gelirlerinden alırdı. 1826'da Evkâf Nezareti kurulmuş, 1838 mali düzenlemesiyle maaşların devlet hazinesinden ödenmesi kararlaştırılmıştır. Bu değişikliğin imamların geliri üzerindeki etkisi bir araştırmada ele alınmıştır: maaşlar düşük kalmış, ödemeler gecikmiş, imamlar müezzinlik, kayyımlık gibi ek görevlere yönelmiştir. Büyük camilerde imamların aldığı maaş küçük cami imamlarından belirgin biçimde yüksekti. Ahmed Efendi'nin imamlığa ek olarak ders vermesi ve davalar meclisinde bulunması bu bağlamda anlaşılır. Maaşına ilişkin bilgi Hüsameddin'de yoktur.
Oğul ve Torun
Nablus Sancağı mutasarrıflığı yapan oğul ve şehbenderlikten emekli olan torun, Amasya'nın bir imam ailesinin üç kuşakta devlet hizmetine nasıl yöneldiğini gösterir. Bu kişilere ve Ahmed Efendi'nin kendisine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Memî Dedeönü Mezarlığı'nın bugünkü yeri de doğrulanamadı.
Kaynakça