Amasya Alaybeyi es-Seyyid Mehmed Bey bin es-Seyyid Ahmed Bey’in oğludur. Züamâdan olup, bidâyet-i nizâmda yüzbaşı olarak askerliğe girdi. 1247’de binbaşı, 1256’da mîr-âlây ve Amasya zabıta müdürü oldu. 1261 vak’asında Amasya kumândânı oldu. Ba’dehû tekâ’üd edilip 1274’de [747]vefât etdi. Birâderi es-Seyyid Mustafa Bey Köprü müdürü olup orada kaldı.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ahmed Bey-Kesdikzâde es-Seyyid
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 231 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasya Alaybeyi Seyyid Mehmed Bey'in oğludur; Mehmed Bey, Seyyid Ahmed Bey'in oğludur. Zeamet sahibi ailelerdendi. Yeni düzenin başında yüzbaşı olarak askerliğe girdi. 1247 [1831-32]'de binbaşı, 1256 [1840-41]'da miralay ve Amasya zabıta müdürü oldu. 1261 [1845-46] olayında Amasya komutanı oldu. Sonra emekli edilip 1274 [1857-58]'te öldü. Kardeşi Seyyid Mustafa Bey Köprü müdürü olup orada kaldı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- alaybeyi: alay komutanı; burada baba Mehmed Bey'in Amasya'daki askerî görevi olarak geçiyor
- züamâ: zeamet sahipleri; büyük tımar sahibi, sipahi sınıfından kişiler
- bidâyet-i nizâm: yeni askerî düzenin başlangıcı
- mîr-âlây: miralay, albay
- zabıta müdürü: asayişle görevli yönetici
- tekâ'üd: emeklilik
Bir Asker Ailesinin Değişen Dünyası
Kesdikzâde ailesi, eski düzenin zeamet sahibi sipahi sınıfından çıkıp yeni düzenin düzenli ordusuna geçen kişilerin tipik bir örneğini sunar. Hüsameddin ailenin zeamet sahibi olduğunu, babasının Amasya'da alaybeyi olduğunu anlatır; oğul ise yüzbaşılıktan miralaylığa yükselmiştir. 1839 Tanzimat Fermanı'nda asker maddesinin ele alındığı ve 1843'te çıkan askerî düzenleme (tensikat) ile imparatorluğun Hassa, Dersaadet, Rumeli, Anadolu ve Arabistan adlı beş orduya ayrıldığı bilinir; redif birliklerinin bu yapıya uyarlanması bu dönemde yaşanan başlıca sorunlardan biriydi. Ahmed Bey'in 1256'da (1840-41) üstlendiği zabıta müdürlüğü ve 1261'deki komutanlığı bu yeniden yapılanmanın Amasya'daki yansıması olarak okunabilir; bu yorum metnin sunduğu sıraya dayanır, kişiye ilişkin bir arşiv belgesiyle doğrulanmamıştır.
1261 Olayı
Hüsameddin 1261 [1845-46] "vak'ası"ndan ayrıntı vermez. Bu olayın ne olduğu yapılan aramalarda belirlenemedi. Aynı olay Kapancızâde Ahmed Efendi maddesinde "Doktor vak'ası" diye anılır; iki maddenin birlikte okunması bu olayın Amasya'da o yıl yaşanan ve yönetimi ilgilendiren bir olay olduğunu düşündürür, ama niteliği doğrulanamadı.
Kardeşi ve Aile
Metinde kardeşi Seyyid Mustafa Bey'in Köprü müdürü olduğu belirtilir. "Köprü" ile hangi yerleşimin kastedildiği (Vezirköprü olması akla yakındır) kaynaklarda doğrulanamadı. Başka kaynaklarda Kesdikzâde ailesine dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 231–231. amasya.bel.tr
- "1843 Askerî Tensikatıyla 'Çoklu Ordu Sistemi'ne Geçişte Rediflerin İntibakı ve Nefer Tedarikinde Yaşanan Sorunlar", Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, https://dergipark.org.tr/tr/pub/tkidergi/article/1305715