AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Ziyâreli Şeyh

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 229–230 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Amasya’nın Ziyâre Mahallesi’nden İsmâil’in mahdûmudur. Amasya’da Niksarlı el-Hâc İsmâil Efendi’den tahsîl-i ulûm edib bir müddet ders okutdu. 1251’de Soğuk Pınar Câmii vâ’izi oldu.

Amasya’da meşâyîh-i Nakşîbendiyyeden el-Hâc İsmâil Efendi’den müstahlef olduğundan Ziyâre’de bir Nakşîbendî tekkesi yaptırıp oraya şeyh oldu. Halkı tarîk-i mustakîme irşâd ve tehzîb-i ahlâka hizmet ederek 1270 senesi zilka’desinin yedisinde vefât etdi. Âlim, sâlih, müteşerri’, vâ’iz bir zât idi. Mahdûmu es-Seyyid Ali Efendi [740] kendisine halef oldu.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Amasya'nın Ziyare Mahallesi'nden İsmail'in oğludur. Amasya'da Niksarlı Hacı İsmail Efendi'den ilim tahsil edip bir süre ders okuttu. 1251 [1835-36]'de Soğukpınar Camii vaizi oldu.

Amasya'da Nakşibendiyye şeyhlerinden Hacı İsmail Efendi'nin halifesi olduğundan Ziyare'de bir Nakşibendî tekkesi yaptırıp oraya şeyh oldu. Halkı doğru yola yöneltip ahlakın düzelmesine hizmet ederek 1270 [1853-54] yılı zilkadesinin yedisinde öldü. Âlim, iyi huylu, şeriata uyan, vaiz bir kimseydi. Oğlu Seyyid Ali Efendi kendisine halef oldu.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • mahdûm: oğul
  • tahsîl-i ulûm: ilim öğrenimi
  • vâ'iz: vaaz veren kişi
  • meşâyîh-i Nakşîbendiyye: Nakşibendî tarikatının şeyhleri
  • müstahlef: halife bırakılmış, yerine vekil tayin edilmiş
  • tekke: tarikat mensuplarının toplandığı yapı
  • tarîk-i müstakîm: doğru yol
  • irşâd: yol gösterme
  • tehzîb-i ahlâk: ahlakı düzeltme, terbiye etme
  • zilka'de: Hicrî takvimin on birinci ayı
  • sâlih, müteşerri': iyi huylu ve dindar, şeriata uygun yaşayan
  • halef: yerine geçen

Bir Mahalle Tekkesi

Metin, Ahmed Efendi'nin yolunu üç aşamada anlatır: Niksarlı Hacı İsmail Efendi'nin yanında ilim öğrenimi, Soğukpınar Camii'nde vaizlik ve Nakşibendî şeyhi Hacı İsmail Efendi'nin halifeliği. Hüsameddin iki ayrı yerde "Hacı İsmail Efendi" adını verir: birinde Niksarlı, ötekinde Amasya Nakşibendî şeyhi olarak. Bunların aynı kişi olup olmadığı belli değildir; metin ayrım yapmaz. Aynı Niksarlı Hacı İsmail Efendi, kitabın başka bir maddesinde Hacıköylüzade Ahmed Efendi'nin de hocası olarak geçer.

Amasya'da tarikat tekkelerinin çokluğu bilinen bir olgudur. Yapılan bir tez çalışmasının özetine göre, dünyaya yayılmış büyük tarikatların Amasya'da irşad faaliyeti yürütmesi için devlet adamları tarafından tekkeler yaptırılmış, tarikat önderleri de buraya gelip tekke kurmuştur; bu durum şehrin "Evliyalar Şehri" olarak anılmasını sağlamıştır. Osmanlı Devleti, Amasya'da en çok tekke yaptıran devlet olarak anılır. Ziyare'deki Nakşibendî tekkesinin bugüne ulaşıp ulaşmadığı ve konumu bakılan kaynaklardan anlaşılamadı.

Başka Kaynaklarda

Ziyare Mahallesi, Soğukpınar Camii ve Nakşibendî tekkesi için yapılan aramalarda Hüsameddin dışında bir kayda ulaşılamadı. Şeyhin ölüm tarihi olan 1270 [1853-54] yılının zilkade ayı, miladî olarak 1854 yazına denk gelir; kaynakların hiçbirinde bu ölümle ilgili ayrıca bir kayıt bulunamadı.

Kaynakça

6. Cilt içindekiler