Sâbıku’t-terceme es-Seyyid el-Hâc İbrâhim Efendi’nin mahdûmu olup amcası es-Seyyid Mustafa Efendi’den ikmâl-i tahsîl ederek ders-i âm oldu. 1267’de es-Seyyid Mehmed Efendi’nin vefâtı ile mahlûl olan Dırâğiye Medresesi müderrisi olduğu halde 1276 senesi şa’bânının yirmi sekizinde vefât etdi. Ulemâ ve a’yân-ı memleketden idi. Mahdûmu es-Seyyid Hasan Efendi müderris oldu.
Diğer Acem Ali Mahallesi eşrâfından Bâlî Bey Câmii imâmı ve meclis a’zâsından Şeyh Alizâde Hâfız es-Seyyid Ahmed Rüşdü Efendi bin Hâfız es-Seyyid Ahmed Necib Efendi bin es-Seyyid Abdî Efendi bin es-Seyyid el-Hâc Ahmed Rüşdü Efendi bin es-Seyyid eş-Şeyh Ali Efendi bin Amasya müverrihi ve tezkire sâhibi müderris Abdî Efendi’nin mahdûmu olup 1277 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Ma’ariften behredâr idi. Mahdûmları es-Seyyid Abdullah, Mehmed Efendilerdir. Es-Seyyid Abdullah Efendizâde Mehmed Sâmih, Ahmed Atıf, Ebûbekir Sıtkı Efendiler ber-hayat idiler. [748]
Günümüz Türkçesiyle
Daha önce adı geçen Seyyid Hacı İbrahim Efendi'nin oğludur. Amcası Seyyid Mustafa Efendi'den öğrenimini tamamlayıp halka açık ders verme yetkisini aldı. 1267 [1850-51]'de Seyyid Mehmed Efendi'nin ölümüyle boşalan Dırâğiye Medresesi'nin müderrisi olup 1276 [1859-60] senesi şabanının yirmi sekizinde öldü. Memleketin âlimlerinden ve ileri gelenlerindendi. Oğlu Seyyid Hasan Efendi müderris oldu.
Diğer olarak, Acem Ali Mahallesi eşrafından, Bâlî Bey Camii imamı ve meclis üyelerinden Şeyh Alizâde Hâfız Seyyid Ahmed Rüşdü Efendi, Hâfız Seyyid Ahmed Necib Efendi'nin oğludur; Ahmed Necib Efendi, Seyyid Abdî Efendi'nin oğlu, o Seyyid Hacı Ahmed Rüşdü Efendi'nin oğlu, o Seyyid Şeyh Ali Efendi'nin oğlu, Şeyh Ali Efendi de Amasya tarihçisi ve tezkire yazarı müderris Abdî Efendi'nin oğludur. 1277 [1860-61] senesinin başlarında öldü. Bilgiden payı vardı. Oğulları Seyyid Abdullah ve Mehmed Efendilerdir. Seyyid Abdullah Efendi'nin oğulları Mehmed Sâmih, Ahmed Atıf ve Ebûbekir Sıtkı Efendiler hayattaydılar.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- sâbıku't-terceme: biyografisi daha önce verilen
- mahdûm: oğul
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- ders-i âm: halka açık ders verme yetkisi olan müderris
- mahlûl: boşalmış (görev)
- a'yân-ı memleket: yörenin ileri gelenleri
- eşrâf: bir mahallenin ya da şehrin saygın, soylu kişileri
- meclis a'zâsı: yerel yönetim meclisi üyesi
- müverrih, tezkire sâhibi: tarihçi; şair ve âlim biyografileri yazan kişi
- behredâr: payı olan, nasibini almış
- ber-hayat: hayatta
Müderrislik Babadan Oğula
Madde iki ayrı kişiyi anlatır. Birincisinin oğlunun da müderris olması, Amasya'da ilmiye mesleğinin ailelerde sürdüğü görüntüsünü pekiştirir; bu, kitabın pek çok maddesinde tekrar eden bir örüntüdür. Amasya'da kırktan fazla medrese saptanmış, bu medreselerin ve müderrislerinin yörenin eğitim hayatında çekim merkezi olduğu ileri sürülmüştür. Hüsameddin'in "Dırâğiye Medresesi" dediği yapıya ve onun 1267'de boşalan müderrisliğine ilişkin bir kayıt okunan kaynaklarda bulunamadı.
Abdî Efendi ile Soy Bağı
İkinci kişinin soy zinciri, Hüsameddin'in kendi eserinin konusu olan Amasya tarihçiliğiyle doğrudan ilgilidir: zincirin başında "Amasya müverrihi ve tezkire sahibi müderris Abdî Efendi" anılır. Metne göre bu zat hem Amasya tarihçisi hem tezkire sahibidir; bu bilgi metnin kendi ifadesine dayanır, Abdî Efendi'ye dair başka bir kaynak okunmadığı için ayrıntı verilmemiştir. Soyun çocukları ve torunları adlarıyla sayılmıştır. Bâlî Bey Camii'nin Amasya'daki yeri ve Acem Ali Mahallesi'nin bugünkü adı da kaynaklarda doğrulanamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 232–232. amasya.bel.tr
- Hasan Telli, "Meşihat Arşivi'ne Göre Amasya Müderrisleri", Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 7/2 (2024), s. 732–758, https://doi.org/10.52637/kiid.1512049