Amasya ulemâsından el-Hâc Hasan Efendi’nin mahdûmudur. Niksarlı el-Hâc İsmâil, Canikli el-Hâc Mehmed Efendilerden tahsîl-i ulûm edib ders-i âm oldu. İcâzet verdikten sonra kasabâta kadı, 1266’da meclis-i idâre ve de’âvâ a’zâsı olup 1272 senesi evâ’ilinde vefât etdi. [741] Âlim, natûk, umûr-ı idâreye vâkıf idi.
Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ahmed Efendi-Hacıköylüzâde
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 230 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Özgün Metin
Araştırma Makalemiz
Editör: Mevlüt Erdem Öztürk
Günümüz Türkçesiyle
Amasya âlimlerinden Hacı Hasan Efendi'nin oğludur. Niksarlı Hacı İsmail ile Caniklili Hacı Mehmed Efendilerden ilim tahsil edip halka açık ders verdi. İcazet verildikten sonra kasabalara kadı oldu; 1266 [1849-50]'da idare ve davalar meclisleri üyesi olup 1272 [1855-56] yılının başlarında öldü. Âlim, sözü güçlü ve idare işlerini bilen biriydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- ulemâ: âlimler
- tahsîl-i ulûm: ilim öğrenimi
- ders-i âm: camilerde halka açık ders verme yetkisi olan müderrisin unvanı
- icâzet: öğretme ve ders verme yetkisi belgesi
- kasabât: kasabalar
- meclis-i idâre ve de'âvâ: yerel yönetim ve dava meclisleri
- evâ'il: başlangıç, ilk günler
- natûk: konuşan, sözü güçlü, hatip
- umûr-ı idâre: yönetim işleri
- vâkıf: bilen
Hocaları
Ahmed Efendi'nin hocaları olarak Niksarlı Hacı İsmail Efendi ile Caniklili Hacı Mehmed Efendi anılır. Niksarlı Hacı İsmail Efendi, kitabın Ziyareli Şeyh Ahmed Efendi maddesinde de hoca olarak geçer. Caniklili Hacı Mehmed Efendi ise başka maddelerde Amasya müftüsü olarak anılır ve büyük olasılıkla aynı kişidir, ama metin bunu söylemez; Amasya müftüsü Canikli Mehmed Efendi'nin oğullarından biri Hızır Paşa müderrisi olmuştur. Bu durumda Ahmed Efendi, Amasya'da ortak birkaç hocanın çevresinde yetişen bir öğrenci kuşağına ait görünür. Medrese eğitiminde müderris olmak için icazet alındıktan sonra bir sınav gerektiği, ders-i âm unvanının bu yolla alındığı kaynaklarda belirtilir.
Kadılık ve Meclisler
Metin, icazetin ardından Ahmed Efendi'nin kasabalara kadı olarak gittiğini söyler; hangi kasabalar olduğu, ne kadar kaldığı belirtilmez. Hüsameddin ardından 1266 yılında idare ve davalar meclislerine üye olduğunu yazar. Bu yıl 1849-1850'ye denk gelir ve eyalet meclislerinin yapısının 1849 tarihli talimatnameyle belirlendiği yıllara rastlar; bu talimatnameye göre meclislerde vali, defterdar, hâkim ve müftü doğal üye olarak yer alıyordu, Müslüman halk ile gayrimüslim temsilciler de meclislere alınıyordu. Ahmed Efendi'nin kadılık geçmişinin üyeliğinde rol oynadığı düşünülebilir; ama Hüsameddin bunu söylemez ve hangi meclisin kastedildiği bakılan kaynaklardan anlaşılamadı. Kaza düzeyindeki deâvî meclislerinin başkanlığını şer'î hâkimin yapması ise 1864 tarihli nizamnameyle düzenlenmiştir; Ahmed Efendi'nin üyeliğiyle bu düzenleme arasında doğrudan bir bağ kurulamaz.
Başka Kaynaklarda
Ahmed Efendi'ye ve babası Hacı Hasan Efendi'ye dair Hüsameddin dışında bir kayda rastlanmadı. Kasaba kadılığı görevi hakkında yapılan aramada, 19. yüzyılda kadıların ve naiplerin yargı işlerindeki yeri üzerine genel çalışmalar bulundu; ancak bunlardan Ahmed Efendi'nin görev yerlerine ulaşılamadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 230–230. amasya.bel.tr