Lâdiklidir. Dâru’s-sa’âde ağası kâtibi Hacı İsma’il Efendi bin Mehmed birâderi İbrâhim Efendi’nin oğludur. Enderûn-ı hümâyûnda tahsîl-i ilm ü edeb ederek tefeyyüz edib çuhadâr ve 1174 cumâdelâhiresinde silahdâr-ı şehriyârî oldu.
Amcası Hacı İsma’il Efendizâde çavuşbaşı Mehmed Sâ’id Efendi’nin kerîmesi Fatıma hanımla evlendi. 1175 evâilinde silahdârlıktan azledilip bâ-rûtbe-i hâcegânî 1177’de Haremeyn muhâsebecisi oldu.
1178’de azledilip 1179’da cizye muhâsebecisi oldu. 1180’de azledilerek hâcegânlık rütbesinin ref’iyle dergâh-ı âlî kapıcı başılığına tahvil edib ordu-yu hümayûna me’mûren Rumeline gitdi. Ba’dehû devr-i hidemât ile 1189’da Kaftan ağası olarak Hicâz’a gitdi. Avdetde 1190 senesi rebîülevvelinde Ereğli’ye vusûlünde vefât etdi.
Mehmed Rıfat Efendi adlı bir küçük oğlu kaldı. Kadıköyü’nde kâin, menzil ve bağçesini vakfedib tevliyeti kayın-vâlidesi Zeynep Hânım’ın vakfı tevliyetiyle birlikte zevcesi Fatma Hânım’a tevsi’ edildi. 1232’de bu vakfın kâ’im-makâmı sadr-ı a’zam kethüdâsı Amasyalı Selîm Sabit Efendi idi.
Günümüz Türkçesiyle
Ladiklidir. Daru's-saade ağası kâtibi Hacı İsmail Efendi bin Mehmed'in kardeşi İbrahim Efendi'nin oğludur. Enderun-ı hümayunda ilim ve edep tahsil ederek yükseldi, çuhadar ve 1174 cemâziyelâhiresinde [1761] silahdar-ı şehriyârî oldu.
Amcası Hacı İsmail Efendizâde çavuşbaşı Mehmed Said Efendi'nin kızı Fatma Hanım'la evlendi. 1175 başlarında [1761-62] silahdarlıktan azledilip hâcegân rütbesiyle 1177'de [1763-64] Haremeyn muhasebecisi oldu.
1178'de [1764-65] azledilip 1179'da [1765-66] cizye muhasebecisi oldu. 1180'de [1766-67] azledilerek hâcegânlık rütbesi kaldırıldı, dergâh-ı âlî kapıcıbaşılığına çevrilip ordu-yu hümayuna görevli olarak Rumeli'ye gitti. Sonra görevlerin dönüşmesiyle 1189'da [1775-76] Kaftan ağası olarak Hicaz'a gitti. Dönüşte 1190 yılı rebîülevvelinde [1776] Ereğli'ye varınca öldü.
Mehmed Rıfat Efendi adında küçük bir oğlu kaldı. Kadıköy'deki evini ve bahçesini vakfedip tevliyetini, kayınvalidesi Zeynep Hanım'ın vakfının tevliyetiyle birlikte eşi Fatma Hanım'a verdi. 1232'de [1816-17] bu vakfın kâim-makamı, sadrazam kethüdası Amasyalı Selim Sabit Efendi idi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- Daru's-saade ağası: saray harem kısmının başı, baş harem ağası
- Enderûn-ı hümâyûn: padişahın iç hizmet ve eğitim kurumu olan saray okulu
- çuhadar: padişah ve vezirlerin çuha giysisini taşıyan saray görevlisi
- silahdâr-ı şehriyârî: padişahın silahını taşıyan görevli
- bâ-rûtbe-i hâcegânî: hâcegân denen yüksek divan kâtipliği rütbesiyle
- Haremeyn muhasebecisi: Mekke ve Medine vakıf ve gelirlerinin hesabına bakan görevli
- cizye muhasebecisi: gayrimüslim vergisinin hesap kayıtlarını tutan görevli
- kapıcıbaşı: saray kapılarına bakan, bazı görevlerle taşraya gönderilen yüksek görevli
- Kaftan ağası: bu metinde Hicaz'a giden bir görev adı olarak geçiyor; ayrıntısı bulunamadı
- kâ'im-makâm: vekil, yerine bakan
- tevliyet: vakfı yönetme görevi
Saray ve Divan Kariyeri
Hüsameddin, Hâfız Ahmed Efendi'nin yolunu bir saray kâtibinin yeğeni olarak başlayıp Enderun'da yetişmesine, ardından silahdarlık, muhasebecilik ve kapıcıbaşılığa uzanan görevlerle anlatır. Görevlerin hepsi tarihle verilmiştir; bunlar kısa aralıklarla art arda azil ve yeniden atama biçimindedir. Azil sebepleri yazılmaz. Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı.
Ölümü ve Vakfı
Hicaz dönüşünde Ereğli'de ölmesi metinde yalnızca bir olgu olarak verilir. Kadıköy'deki ev ve bahçenin vakfedilmesi, ailenin İstanbul'da yerleşik olduğunu gösterir. Maddenin son cümlesi, vakfın 1232'deki yöneticisi olarak Amasyalı Selim Sabit Efendi'yi anar; bu da kişinin Amasya ile bağının, doğduğu Ladik'ten sonra da sürdüğünü düşündürür. Bu yorum metne dayalı bir çıkarımdır.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 206–207. amasya.bel.tr