Amasya a’yânından el-Hâc Mehmed Ağa bin el-Hâc Ahmed Ağa’nın mahdûmudur. İstanbul’da defterdâr el-Hâc Yûsuf Efendi’ye [660] intisâb ederek dâ’iresinde perverde olup müşârün-ileyhe dâmâd oldu. Mektûbî-i defterî kalemine girip tefeyyüz ederek mektûbî-i defterî olarak hâcegân-ı divân-ı hümâyûnundan oldu.
1171 senesi saferinde Sultân Mustafa Hân-ı Sâlîsin cülûsunda masraf-ı şehriyârî olup 1176 senesi şevvâlinde naklen baş-muhâsebeci, 1178’de haremeyn muhâsebecisi oldu. 1180’de bundan azledilip 1181’de vefât etdi. Kudâtdan diğer Köprülü Ahmed Efendi de Kübceğiz kasabasında ma’zûlen 1181’de vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya ayanından Hacı Mehmed Ağa'nın, onun da babası Hacı Ahmed Ağa'nın oğludur. İstanbul'da defterdar Hacı Yûsuf Efendi'ye bağlanıp onun çevresinde yetişti ve ona damat oldu. Defter mektupçusu kalemine girip yükselerek defter mektupçusu olarak Divan-ı Hümâyun hocalarından (yüksek dereceli kâtiplerden) oldu.
1171 safer ayında [1757], III. Mustafa Han'ın tahta çıkışında masraf kâtibi oldu; 1176 şevvalinde [1763] nakil yoluyla baş muhasebeci, 1178'de [1764-65] Haremeyn muhasebecisi oldu. 1180'de [1766-67] bu görevden alınıp 1181'de [1767-68] öldü. Kadılardan Köprülü Ahmed Efendi de Kübceğiz kasabasında görevden alınmış olarak 1181'de öldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- defterdâr: devletin mali işlerinin başındaki görevli
- intisâb: bir kimseye bağlanma
- perverde: yetişmiş, himayede büyümüş
- müşârün-ileyh: adı geçen kişi
- mektûbî-i defterî: defterdarlık yazı işlerinin başındaki kâtip
- hâcegân-ı divân-ı hümâyûn: Divan-ı Hümâyun'un yüksek dereceli kâtipleri
- cülûs: padişahın tahta çıkışı
- masraf-ı şehriyârî: padişah giderlerinin kaydıyla ilgili görev
- baş-muhâsebeci: muhasebe kaleminin başı
- haremeyn muhâsebecisi: Mekke ve Medine hesaplarına bakan muhasebeci
- ma'zûl: görevden alınmış
- kudât: kadılar
Divan Kalemlerinde Bir Amasyalı
Madde, Amasya'dan İstanbul'a giderek maliye kalemlerinde yükselen bir kişinin yolunu verir: önce defterdar Hacı Yûsuf Efendi'nin çevresine girmek ve onun damadı olmak, ardından defter mektupçusu kaleminden hâcegân sınıfına geçmek, sonra III. Mustafa'nın tahta çıkışı sırasında masraf kâtibi, baş muhasebeci ve Haremeyn muhasebecisi olmak. Bir hâminin çevresinde yetişip ona damat olmak, bu yükselişte rol oynamış olabilir; bu bir yorumdur ve metinde açıkça söylenmez.
III. Mustafa 16 Safer 1171'de (30 Ekim 1757) tahta çıkmıştır; maddedeki "1171 senesi saferi" bu tarihe denk gelir. Madde sonundaki Köprülü Ahmed Efendi'nin Kübceğiz kasabasında görevden alınmış olarak ölmesi ise ayrı bir kişiye aittir; metinde iki kişi arasında bağ kurulmaz. Başka kaynaklarda bu kişiye ve defterdar Yûsuf Efendi'ye dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça