Amasya’nın Karatay Mahallesi eşrâfından ve züamâdan Usûlzâde Ömer Bey’in mahdûmudur. Bu da züamâdan olup Nadir Şâh muhârebâtında yararlıklar gösterdi. Hayli müddet damga mukata’ası mültezimi olarak servet ü sâmân kazanıb [662] “Damgacı Ağa” diye meşhûr oldu.
Ba’dehû hâc edib avdetde Meclis-i hâciyân ve a’yân azâsı, 1173’de şehir kethüdâsı olup 1175’de ma’zûl ve 1176 senesi rebiülevvelinde sânîyen şehir kethüdâsı ve 1179 şevvâlinde ma’zûl ve 1183’de merhûm oldu.
1174’de Sultân Bâyezîd Câmii şerîfine her Cuma günü takrîr-i hadîs ve tefsîr olunmak, Buharî ve Müslîm sahîhlerini okutmak üzere dersiyye vaz’ edib dış ormanda iki kıt’a bağını vakf ve dâmâdı meşâhîr-i muhaddisînden Sekü köylüzâde el-Hâc Hâfız Osmân Efendi’ye tevcih etdi. İçerişehir’de Şeyh mescidini yeniden yaptırdı.
Oğulları Hâfız Ömer, Mehmed, Osmân Ağalardır. Ömer Ağazâde el-Hâc Osmân Ağa ve Hâfız el-Hâc Mehmed Ağazâde Alemdâr Süleyman Paşa ile Hâfız Ömer, Ahmed Efendilerdir. Alemdâr Süleyman Paşazâde Mehmed Reşid Bey Selanik defterdârı oldu. Bunun mahdûmu Mehmed Ragıb Beyzâde Mahmûd Şevket Bey Çorum müdde-i umûmî muâvini iken 1325’de vefât etdi. Hoş-sohbet bir zât idi. [663] Evlâdına “Damgacızâdeler” dendi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'nın Karatay Mahallesi eşrafından ve zeamet sahiplerinden Usûlzâde Ömer Bey'in oğludur. O da zeamet sahibi olup Nadir Şah'la yapılan savaşlarda yararlılık gösterdi. Uzun süre damga mukataası mültezimi olarak servet ve mal sahibi oldu, "Damgacı Ağa" diye ünlendi.
Sonra hacca gidip döndüğünde Hacılar Meclisi ile ayan meclisinin üyesi oldu. 1173'te [1759-60] şehir kethüdası oldu, 1175'te [1761-62] görevden alındı, 1176 yılı rebîülevvelinde [1762-63] ikinci kez şehir kethüdası oldu, 1179 şevvalinde [1765-66] yine görevden alındı ve 1183'te [1769-70] öldü.
1174'te [1760-61] Sultan Bayezid Camii'nde her Cuma günü hadis ve tefsir okutulması, Buharî ve Müslim'in sahih adlı eserlerinin okutulması için bir ders vakfı kurdu; dış ormandaki iki parça bağını vakfedip bunu, damadı, tanınmış hadis âlimlerinden Sekü köylüzâde Hacı Hâfız Osman Efendi'ye verdi. İçerişehir'deki Şeyh Mescidi'ni yeniden yaptırdı.
Oğulları Hâfız Ömer, Mehmed ve Osman Ağalardır. Ömer Ağazâde Hacı Osman Ağa ile Hâfız Hacı Mehmed Ağazâde Alemdâr Süleyman Paşa ve Hâfız Ömer'in oğulları Ahmed Efendiler de bu soydandır. Alemdâr Süleyman Paşazâde Mehmed Reşid Bey Selanik defterdarı oldu. Bunun oğlu Mehmed Ragıb Beyzâde Mahmud Şevket Bey Çorum cumhuriyet savcısı yardımcısı iken 1325'te [1907-08] öldü. Sohbeti hoş bir kişiydi. Çocuklarına "Damgacızâdeler" denildi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- eşrâf: bir yerin saygın, köklü aile ve kişileri
- züamâ: zeamet sahipleri; geliri vergi payı olarak kendilerine bırakılan sipahi sınıfı
- mahdûm: oğul
- damga mukata'ası: damga vergisinin ihale yoluyla belirli bir kişiye bırakılan geliri
- mültezim: bir verginin toplanmasını ihale ile üstlenen kişi
- Meclis-i hâciyân: hacca gitmiş kişilerden oluşan şehir meclisi
- ma'zûl: görevden alınmış
- takrîr-i hadîs: hadis okutup açıklama
- dersiyye: bir ders görevi için ayrılan gelir
- müdde-i umûmî muâvini: savcı yardımcısı
Hüsameddin'in Sıraladığı Görevler
Metin kişinin hayatını hep tarihlerle ilerleterek anlatır. Şehir kethüdalığı iki ayrı dönemde görülür: 1173-1175 ve 1176-1179. Hüsameddin görevden alınma sebebini yazmaz; Şehir kethüdalığının ayrıntıları araştırılan kaynaklarda bulunamadı.
Beyazıt Camii'ndeki Ders Vakfı
Damgacı Ağa'nın vakfı, Amasya'nın en büyük külliyesinde, Sultan II. Bayezid'in yaptırdığı camide kurulmuştur. Külliyenin cami, medrese, aşhane-imaret ve sıbyan mektebinden oluştuğu bilinir; cami kitabesine göre Receb 891'de [Temmuz 1486] tamamlanmıştır. Hüsameddin inşaatın 886 receb ayında [1481] başladığını ileri sürer, ancak kitabe bu tarihi değil, bitiş tarihini verir. Külliyenin medresesinin müderrisliği kaynaklarda Amasya müftülerine ayrılmış olarak geçer. Damgacı Ağa'nın vakfı bu medresenin kadrosundan ayrı, cami içinde haftada bir yapılan bir hadis ve tefsir dersidir. Ders görevinin vakfeden kişinin damadına verildiğini metin açıkça söyler.
Soyun İzi
Metin, Damgacı Ağa'dan 1325'te ölen torun soyuna kadar uzanan bir aile ağacı verir. Soyun 20. yüzyıl başına kadar Amasya'da görev yaptığı, adın "Damgacızâdeler" olarak yaşadığı ve Selanik'ten Çorum'a uzanan memuriyetlerde bulunduğu buradan anlaşılır. Kişiye ve ailesine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 206. amasya.bel.tr