Amasya’da Gök Medrese nakîbi ders-i âm Hâce Mehmed Efendi’nin [676] mahdûmudur. 1137’de pederinin vefâtı ile nakîb olup tahsîl-i ulûm ederek Halfet Gâzi mu’îdi ve ders-i âm oldu. Sonra Torumtay Câmii kürsî şeyhi olup hayli müddet tezkîr ü ibâdetle iştigâl etdi.
1195’de vazîfe-i nekâbeti dâmâdı olan es-Seyyid Ali Efendi bin Mustafa Efendi’ye kasr-ı yed edib senesinde vefât etdi. Âlim, vâ’iz bir pîr-i muhterem idi. Mahdûmu es-Seyyid Hâfız Abdurrahman Efendi de mu’îd-i Halfet ve Torumtay Câmii vâ’izi olup dâmâdı es-Seyyid Ali Efendi 1205’de ve mahdûmu es-Seyyid Abdurrahman Efendi de 1220 senesi şevvâlinde vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasya'da Gök Medrese nakibi ve genel ders müderrisi Hâce Mehmed Efendi'nin oğludur. 1137'de [1724-25] babasının ölümüyle nakip olup ilim tahsil ederek Halfet Gazi muîdi ve genel ders hocası oldu. Sonra Torumtay Camii kürsü şeyhi olup uzun süre vaaz ve ibadetle meşgul oldu.
1195'te [1781] nakiplik görevini damadı es-Seyyid Ali Efendi bin Mustafa Efendi'ye bırakıp aynı yıl vefat etti. Âlim, vaiz, saygıdeğer bir ihtiyar idi. Oğlu es-Seyyid Hâfız Abdurrahman Efendi de Halfet muîdi ve Torumtay Camii vaizi olup damadı es-Seyyid Ali Efendi 1205'te [1790-91], oğlu es-Seyyid Abdurrahman Efendi de 1220 yılı şevvalinde [1805] vefat etti.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- nakîb: medresede düzeni ve öğrencileri gözeten görevli
- ders-i âm: halka açık ders veren, genel ders hocası
- mu'îd: müderrisin yardımcısı, ders tekrarı yaptıran asistan
- kürsî şeyhi: camide kürsüde ders ve vaaz veren görevli
- tezkîr: öğüt verme, vaaz
- kasr-ı yed etmek: elini çekmek, görevi bırakmak
- vazîfe-i nekâbet: nakiplik görevi
- dâmâd: damat
- pîr-i muhterem: saygıdeğer yaşlı kişi
Gök Medrese ve Torumtay Camii
Metinde geçen Gök Medrese, Amasya Valisi Seyfeddin Torumtay tarafından 1267'de yaptırılmıştır; sekizgen türbe kasnağındaki mavi sırlı tuğlalar nedeniyle bu adı aldığı kabul edilir. Yapı hem cami hem medrese olarak kullanılmıştır. Karşısındaki Torumtay Türbesi'nin ise 1278'de yaptırıldığı bildirilir; türbede Seyfeddin Torumtay'ın yanında çocukları ve torunları da yatmaktadır. Hâfız Ahmed Efendi'nin hem Gök Medrese nakibi olan babasının görevini devralması hem de sonradan Torumtay Camii'nde kürsü şeyhi olması, bu yapının Amasya'nın ilim hayatındaki yerini gösterir; metindeki görev zinciri baba, damat ve oğullar arasında aktarılan bir aile geleneğini yansıtır.
Halfet Gazi, halk arasında Hilfet Gazi biçiminde söylenen Halîfet Gazi Medresesi'dir; kitabesine göre 1209-10'da yapılmış, 1647 depreminden sonra yıkılan yerleri onarılmış, 1888'de Amasya müftüsü Hacı Osman Hilmi Efendi tarafından baştan sona tamir ettirilmiştir. Hüsameddin'in kaydına göre Ahmed Efendi bu medresede muîdlik yapmıştır. Ahmed Efendi'nin kendisi ve ailesi için başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 211–211. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar