Amasyalıdır. Bevvâbân-ı şehriyârîden Kapıcı Recep Ağa’nın oğludur. Amasya’da mukaddimât-ı ulûmu görüp İstanbul’a gitdi. Orada ikmâl-i tahsîl ederek Amasyalı Hâce Ömer Efendizâde Kazasker Abdullah Efendi’den mülâzım ve 1052’de müderris olup silsile-i ulemâya girdikten sonra kadı oldu. [552]
1065 senesi rebîülevvelinde Selanik nâibi olup 1071’de Belgrad, Uyvar, Budin kadısı ve silsile-i ulemâda sahn pâyesiyle Vâlide Sultân Müderrisi oldu. 1088 senesi şevvâlinde vefât etdi. Kibâr-ı müderrisînden ve ulemâ-i kudâtdan idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Padişah kapıcılarından Kapıcı Recep Ağa'nın oğludur. Amasya'da ilmin ilk basamaklarını görüp İstanbul'a gitti. Orada öğrenimini tamamlayarak Amasyalı Hâce Ömer Efendizâde Kazasker Abdullah Efendi'den mülâzım oldu, 1052'de [1642-43] müderris olup ilmiye silsilesine girdikten sonra kadı oldu.
1065 yılı Rebiülevvel ayında Selanik kadısı, 1071'de Belgrad, Uyvar ve Budin kadısı oldu; ilmiye silsilesinde Sahn payesiyle Vâlide Sultan Müderrisi idi. 1088 yılı Şevval ayında öldü. Büyük müderrislerden ve kadı âlimlerinden idi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- bevvâbân-ı şehriyârî: padişahın kapıcıları
- mukaddimât-ı ulûm: ilmin ilk basamakları, hazırlık dersleri
- mülâzım: müderrisliğe aday olarak kaydedilmiş medrese mezunu
- silsile-i ulemâ: ilmiye basamakları dizisi
- nâib: kadı adına yargı yapan, burada kadı
- pâye: rütbe, derece
- kibâr-ı müderrisîn: büyük müderrisler
- ulemâ-i kudât: kadılık yapmış âlimler
Sahn Payesi Ne Demektir
Metindeki "silsile-i ulemâda sahn pâyesiyle Vâlide Sultân Müderrisi" ifadesi, medrese kademelerini bilmeyen okur için açılmaya muhtaçtır. TDV İslâm Ansiklopedisi'nin pâye maddesine göre Fâtih'in teşkilât kanunnâmesinde medreseler derecelendirilmiş, en üstte Sahn-ı Semân medreseleri (dâhil statüsü) yer almıştır. Bir müderrise terfi ettirilmesi gereken bir derece için boş kadro yoksa, medrese hükmen o derecede sayılarak pâye verilirdi. Böylece müderris aynı statüde kalır, aynı maaşı alır, yükselme yolu tıkalı görünmezdi. Kapıcızâde Ahmed Efendi'nin Vâlide Sultan Medresesi'ndeki görevinin bu türden bir pâyeyle verilmiş olması mümkündür; Hüsameddin bu ayrıntıyı anlatmaz.
Kadılık Sırası
Hüsameddin 1071'de Belgrad, Uyvar ve Budin kadılığını art arda sayar. Ancak Uyvar kalesi Osmanlılar tarafından ancak 1074'te (24 Eylül 1663) alındığından, "Uyvar kadısı" unvanı 1071'de verilemezdi. Bu yüzden 1071 tarihinin yalnız ilk görev için geçtiği, diğer iki kadılığın daha sonra gerçekleştiği anlaşılıyor; ancak kitap bunu açıkça yazmaz, bu bir çıkarımdır. Kişinin ölüm yılı 1088 ve müderrislik tarihi 1052 yalnız Hüsameddin'den bilinmektedir.
Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı. Hocası Kazasker Abdullah Efendi hakkında da (Amasyalı Hâce Ömer Efendizâde) bağımsız bir kayda ulaşılamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 172–173. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar