Amasyalıdır. Yeniçeri olup Amasya’da hayli müddet serdâr oldu. Rumeli muhârebâtında yararlıklar gösterdiğinden Fâzıl Ahmed Paşa’nın gözüne girip yeniçeri ocağına kethüdâyeri, ba’dehû muhzır ağası olarak katara girdi.
1077’de zağarcıbaşı ve müte’âkiben kul kethüdâsı olduğu halde Yeniçeri ağası Uzun İbrâhim Ağa ile geçinemediğinden 1078 senesi saferinde azliyle Amasya’ya gönderildi. Vusûlünde tekâ’üd ulûfesi verilip 1084 senesi şa’bânında vefât etdi. Liyâkatlı bir zâbit idi.
Tekâ’üd defterinde “Dâl Ahmed Mustafa Amasya” künyesi bâlâsında “Sâbık kul kethüdâsı” diye yazılı görüldü. Mahdûmları Halîl Ağa ile Çûçû Mustafa Paşa’dır. Amasya’da “Çûçû Paşazâdeler” bunun evlâdıdır. Halîl Ağa Şam Ağası iken 1100’de maktûl oldu.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Yeniçeri olup Amasya'da epeyce süre serdâr (birlik komutanı) oldu. Rumeli seferlerinde yararlılıklar gösterdiği için Fâzıl Ahmed Paşa'nın gözüne girdi; yeniçeri ocağına kethüdâyeri, sonra muhzır ağası olarak yükseldi.
1077'de zağarcıbaşı, hemen ardından kul kethüdâsı olduğu hâlde Yeniçeri ağası Uzun İbrahim Ağa ile geçinemediği için 1078 Safer ayında görevden alınarak Amasya'ya gönderildi. Oraya varınca ona emekli maaşı bağlandı ve 1084 yılı Şaban ayında öldü. Yetenekli bir subaydı.
Emeklilik defterinde "Dâl Ahmed Mustafa Amasya" künyesinin üstünde "Eski kul kethüdâsı" diye yazılı görüldü. Oğulları Halîl Ağa ile Çûçû Mustafa Paşa'dır. Amasya'daki "Çûçû Paşazâdeler" bunun soyundandır. Halîl Ağa, Şam Ağası iken 1100'de öldürüldü.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- serdâr: komutan, başkan
- muhârebât: savaşlar
- kethüdâyeri: yeniçeri ocağında bir subay rütbesi
- muhzır ağası: ocağın ağa rütbelerinden biri
- zağarcıbaşı: yeniçerilerin 64. ortası olan zağarcıların başı
- kul kethüdâsı: yeniçeri ağasının yardımcısı, ocağın ikinci derecedeki subayı
- azl: görevden alma
- tekâ'üd ulûfesi: emeklilik maaşı
- künye: kayıt satırı, kimlik bilgisi
- maktûl: öldürülmüş
- zâbit: subay
Yeniçeri Ocağında Yükselme Basamakları
Metindeki görev sırası, yeniçeri ocağının üst kademesinde yükselişi gösterir. Zağarcıbaşı, ocağın 64. ortasını oluşturan zağarcıların başındaki ağadır. Zağarcılar başlangıçta av için tazı ve zağar yetiştiren bir bölüktü; 17. yüzyılda ulûfe defterlerine göre merkezde 318-390 kadar yaya zağarcı ile otuz beş atlı zağarcı kayıtlıdır. Kul kethüdâsı ise ocakta yeniçeri ağasından sonra gelen en nüfuzlu subaylardan biriydi. Rütbe bakımından kul kethüdâsı sekbanbaşının altında, zağarcıbaşının üstündedir; 17. yüzyılın ikinci yarısından sonra kul kethüdâsı doğrudan yeniçeri ağası yapılabilir hâle gelmiştir. Hüsameddin'in verdiği sıra (zağarcıbaşı, ardından kul kethüdâsı) bu işleyişle uyuşur.
Kul kethüdâsı, ocağın usul ve kurallarını iyi bildiği için dışarıdan atanan yeniçeri ağasına yardımcı, bazen de vekil olurdu. Kişinin yeniçeri ağasıyla geçinememesinin nedeni kaynakta yazılı değildir. Metinde adı geçen "Uzun İbrahim Ağa" hakkında başka kaynakta bilgiye rastlanmadı.
Aile
Fâzıl Ahmed Paşa, Köprülü Mehmed Paşa'nın oğlu olup 1661-1676 yıllarında sadrazamlık yapmıştır; Ahmed Paşa'nın biyografisi bu ciltte 553 numaralı maddede verilmiştir. Kişinin oğlu Çûçû Mustafa Paşa ve ailenin Amasya'daki kolu "Çûçû Paşazâdeler" hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Dâl lakabının anlamı da kaynaklardan öğrenilememiştir.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 171–171. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar