Köprülüdür. Oranın sipâhilerinden Koca Ağazâde Hasan Ağa’nın oğludur. Köprülü Mehmed Paşa’nın şâtırlarından olup mahdûmu Fâzıl Ahmed Paşa’nın sadâretinde şâtırlar [553] kethüdâsı oldu. 1074’de serdâr-ı ekrem Fâzıl Ahmed Paşa’ya hatt-ı hümâyûnu îsâle me’mûr 1078’de kapıcıbaşı, 1080’de Ankara Beylerbeyi oldu.
1081 senesi rebîülevvelinde Amasya, 1082 şevvâlinde Karesi sancakları mutasarrıfı olarak harbe me’mûr oldu. Bundan sonra sancâkları devrederek 1089 hudûdunda vefât etdi. Mahdûmu Hasan Bey Köprü a’yânından olup “Şâtır Paşazâde” denirdi.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Oranın sipahilerinden Koca Ağazâde Hasan Ağa'nın oğludur. Köprülü Mehmed Paşa'nın şâtırlarından (tören ve haberci bölüğü mensupları) olup oğlu Fâzıl Ahmed Paşa'nın sadaretinde şâtırlar kethüdâsı oldu. 1074'te [1663-64] başkomutan Fâzıl Ahmed Paşa'ya padişahın fermanını ulaştırmakla görevlendirildi; 1078'de kapıcıbaşı, 1080'de Ankara beylerbeyi oldu.
1081 yılı Rebiülevvel ayında Amasya, 1082 Şevval ayında Karesi sancaklarının mutasarrıfı (yöneticisi) olarak savaşa görevlendirildi. Bundan sonra sancakları dolaşıp 1089 dolaylarında öldü. Oğlu Hasan Bey Köprü ileri gelenlerinden olup "Şâtır Paşazâde" diye anılırdı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- şâtır: padişah ve vezir alaylarında yürüyen, süslü giysili tören bölüğü mensubu
- kethüdâ: yönetici, kâhya
- hatt-ı hümâyûn: padişahın kendi el yazısıyla yazdığı emir
- îsâl: ulaştırma
- kapıcıbaşı: saray kapıcılarının başı
- beylerbeyi: eyalet valisi
- mutasarrıf: sancak yöneticisi
- hudûd: sınır, çevre; burada "dolayları"
- a'yân: ileri gelenler
Şâtırlar Kimdir
Şâtırlar, saray teşkilâtında yaya sınıfına bağlı, tören alaylarında peyklerin önünde yürüyen bölüktür. TDV'ye göre padişahın maiyetinde bulunduklarından görevleri haber götürüp getiren peyklere benzer; zamanla alaylarda gösteriş sembolü olmuşlardır. Giyimleri peyklerinki gibi süslüydü ve başlarına madenî üsküf takarlardı. Genellikle iç oğlanları arasından seçilirlerdi. Şâtırlar kethüdâsı gibi bir görev, onların başı olmak anlamına gelir. Kapıcılar kethüdâlığı gibi makamlara terfi etmeleri de mümkündü. Vezirlerin ve defterdarların da şâtırları vardı; her devlet adamı ne kadar izin verilmişse ancak o kadar şâtır kullanabilirdi.
TDV'ye göre şâtırlık görevi 17. yüzyılın ortalarına doğru kaldırılmış, 13 Muharrem 1077'de (16 Temmuz 1666) çıkan bir fermanla yeniden kurulmuş ve Enderun'dan yirmi dört iç oğlanı şâtır olarak ayrılmıştır. Hüsameddin'e göre ise Şâtır Ahmed Paşa 1074'te zaten şâtırlar kethüdâsıydı. Bu fark, söz konusu görevin sadrazamın kendi maiyetindeki şâtırlar için olduğunu düşündürür; ancak bunu kaynaklar açıkça söylemez. İki bilginin tam uyuşup uyuşmadığı doğrulanamadı.
Köprülü Çevresinden Bir Yönetici
Fâzıl Ahmed Paşa 553 numaralı maddede Köprü'de doğmuş olarak anlatılır; bu madde de babasının şâtırlarından biri olan Köprülü bir sipahi oğlunu konu alır. Ankara beylerbeyliği (1080), Amasya sancağı (1081) ve Karesi sancağı (1082) görevleri arka arkaya gelen kısa tayinlerdir. Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı; bu tarihler yalnız Hüsameddin'den bilinmektedir. Oğlu Hasan Bey'in "Şâtır Paşazâde" diye anılması da başka bir kayıtla doğrulanamadı.
Kaynakça