Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 173 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Amasya ulemâsından Abdullah Efendi’nin mahdûmudur. Uzun Müderris Mehmed Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm-ı meşhûr oldu. Medâris-i ma’lûmeye müderris olup Yörgüç Paşa müderrisliğinden kadı oldu.
Ba’dehû Çankırı, Sivas gibi bilâdı devrederek 1087’de mütekâ’id oldu. 1088 senesi evâhirinde vefât etdi. Fâzıl, ulûm-ı şer’iyye ve akliyyede kâmil, gâyet fakîh, tefsîr ve hadîse vâkıf idi.
Amasya âlimlerinden Abdullah Efendi'nin oğludur. Uzun Müderris Mehmed Efendi'den öğrenimini tamamlayıp ünlü bir genel ders hocası oldu. Bilinen medreselerde müderrislik yapıp Yörgüç Paşa Medresesi müderrisliğinden kadı oldu.
Sonra Çankırı, Sivas gibi şehirleri dolaşarak 1087'de emekli oldu. 1088 yılının sonlarında öldü. Fazilet sahibi, şer'î ve aklî ilimlerde olgun, son derece anlayışlı bir fıkıh bilgini, tefsir ve hadis bilgisine sahip biriydi.
Kişinin müderrislikten kadılığa geçtiği yer, Yörgüç Paşa Medresesi'dir. Medrese, Amasya'daki Yörgüç Paşa Camii'ne bağlı yapı topluluğunun parçasıydı. TDV İslâm Ansiklopedisi'ne göre cami, kapısı üzerindeki kitabeye göre Atabeg Yörgüç Paşa tarafından 834'te (1430) yaptırılmıştır. Cami tabhâneli (zâviyeli) yapılar grubundandır; son cemaat yeri yoktur. Cami girişinin doğusundaki bölümün, günümüze ulaşmayan medresenin dershanesi olduğu düşünülür. Batısında Yörgüç Paşa ve ailesine ait dört mermer sandukanın bulunduğu türbe vardır. Yeşilırmak kenarında olduğu için su taşkınlarından büyük zarar görmüş, içi tamamen yenilenmiştir. Yani Ahmed Efendi'nin görev yaptığı medrese bugün yoktur, camisi ise ayaktadır.
Metindeki "Uzun Müderris Mehmed Efendi", 548 numaralı maddedeki "Uzun Müderris" lakaplı Fâzıl Mehmed Efendi bin Sinan'la aynı kişi olabilir; kitap bu eşleşmeyi açıkça söylemez. Amasya'da "Uzun Müderris" lakabını başka âlimler de taşımıştır; nitekim 18. yüzyılda yaşamış Hacı Süleyman Efendi (ö. 1192/1778-79) böyle anılır. Bu yüzden bu maddedeki kişiyle öteki arasında bir bağ kurmak mümkün, fakat kesin değildir.
Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı. Çankırı ve Sivas'taki kadılıkların süresi ve sırası yalnız Hüsameddin'den bilinmektedir.
Birincil kaynaklar
Akademik çalışmalar