Merzifonludur. Ulemâdan Nurizâde el-Hâc Mehmed Efendi bin Nurullah Efendi’nin mahdûmudur. Bu Nurullah Efendi Şeyhülislâm Dürrî Mehmed Efendi’nin âmcazâdesidir. Amasya’da Seküköylüzâde el-Hâc Mehmed Kâşif, Laz İbrâhim, İydîzâde el-Hâc Mustafa Akif, Çelebizâde el-Hâc Hüseyin, Ürgübî el-Hâc Ahmed Efendilerden ahz-ı ulûm ederek Merzifon’da ders-i âm oldu.
Orada a’yândan el-Hâc Ali Ağa bin Ahmed Ağa’nın binâ etdiği Şifâ’iyye Medresesi müderrisi ba’dehû Çelebi Sultân Câmii kürsî şeyhi üç defa da on beş yıldan ziyâde Merzifon müftüsü ve iki defa nâibi oldu. 1217 senesi şevvâlinde seksen [703] yaşında dâr-ı na’îme rihlet etdi.
Gâyet fakîh, ulûm-ı Arabiyyede fâzıl, vecîh, natûk müdebbir bir zât-ı muhterem idi. Mahdûmu es-Seyyid Mehmed Efendi de meşâhîr-i ulemâdan olup 1252’de kürsî şeyhi iken vefât etdi. Bunun mahdûmları es-Seyyid el-Hâc Ahmed, İbrâhim, Mustafa Âşir Efendiler de Merzifon eşrâfından ve ulemâsındandır.
Günümüz Türkçesiyle
Merzifonludur. Âlimlerden Nurizâde Hacı Mehmed Efendi bin Nurullah Efendi'nin oğludur. Bu Nurullah Efendi, Şeyhülislam Dürrî Mehmed Efendi'nin amcaoğludur. Amasya'da Seküköylüzâde Hacı Mehmed Kâşif, Laz İbrahim, İydîzâde Hacı Mustafa Akif, Çelebizâde Hacı Hüseyin ve Ürgüplü Hacı Ahmed Efendilerden ilim alıp Merzifon'da ders-i âm oldu.
Orada ileri gelenlerden Hacı Ali Ağa bin Ahmed Ağa'nın yaptırdığı Şifaiyye Medresesi'nin müderrisi, ardından Çelebi Sultan Camii'nin kürsü şeyhi oldu; üç kez, toplam on beş yıldan fazla Merzifon müftülüğü, iki kez de naiplik yaptı. 1217 şevvalinde seksen yaşında ahirete göçtü.
Çok iyi bir fakih, Arap dili ilimlerinde üstün, saygın, sözü geçen, işleri iyi yöneten saygıdeğer bir zattı. Oğlu Seyyid Mehmed Efendi de tanınmış âlimlerdendir; 1252'de kürsü şeyhi iken öldü. Bunun oğulları Seyyid Hacı Ahmed, İbrahim, Mustafa Âşir Efendiler de Merzifon ileri gelenlerinden ve âlimlerindendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- âmcazâde: amcaoğlu
- ahz-ı ulûm: ilim alma
- kürsî şeyhi: camide kürsüden ders ve vaaz veren görevli
- nâib: kadının vekili olarak yargı görevi yapan kişi
- dâr-ı na'îm'e rihlet: ölüm; cennet yurduna göç
- natûk: sözü etkili, konuşkan
- müdebbir: işleri iyi idare eden
Şeyhülislam Dürrî Mehmed Efendi
Hüsameddin, bu müftünün babasını Şeyhülislam Dürrî Mehmed Efendi'nin amcaoğlu olarak gösterir. Dürrî Mehmed Efendi, Osmanlı'da birçok âlim ve altı şeyhülislam yetiştiren Dürrîzâdeler ailesinin ilk ferdidir. Müderrislikten kadılığa geçmiş, 1707'de Mısır, 1716'da Mekke, 1720'de İstanbul kadılığına getirilmiştir. 1721'de azledilmiş, 1726'da Anadolu kazaskerliğine, sonra Rumeli kazaskerliğine atanmış, 31 Ekim 1734'te şeyhülislam olmuş ve 1149'da (1736) ölmüştür. Şubat 1736'da felç geçirdiği bildirilir. Nurizâde ailesinin bu aileyle akrabalık iddiası yalnızca Hüsameddin'in aktarımından bilinmektedir; Dürrî Mehmed Efendi'nin ansiklopedi maddesinde Merzifon'dan ve Nurullah Efendi'den söz edilmediği için bu bağ doğrulanamadı.
Merzifon'daki Yapılar
Metinde Merzifon'daki Şifaiyye Medresesi'nin Hacı Ali Ağa bin Ahmed Ağa tarafından yaptırıldığı ve Çelebi Sultan Camii'nin bir kürsü şeyhliğine sahip olduğu belirtilir. Bu yapılar hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı. Hicrî 1217 yılı yaklaşık 1802-03'e, 1252 yılı yaklaşık 1836-37'ye denk gelir; müftünün ölüm yaşı seksen verildiğine göre 1137 dolaylarında doğduğu hesaplanabilir. Bu hesap Hüsameddin'in kendi verisinden yapılmış bir çıkarımdır.
Kaynakça