Amasyalıdır. Esbak kul kethüdâsı Mataracı Cebecioğlu İbrâhim Ağa bin Mehmed Ağa bin Osmân Ağa bin Mahmûd Ağa’nın mahdûmu olup Amasya ve İstanbul’da tahsîl-i ulûm ederek kürsî meşâyihi silkine girdi. Arab Câmii kürsî şeyhi oldu.
Hubyârlı es-Seyyid el-Hâc Ahmed Paşa’ya ve Hatîbzâde Nâ’ilî Abdullah Paşa’ya hemşehrilik sâ’ikası ile fazla te’alluk ve münâsebeti olduğundan bunların eyyâm-ı ikbâlinde merci-i enâm olup iştihâr etdi. Ba’dehû ilâveten Yeni Vâlide Câmii kürsî şeyhi de olup 1168 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Âlim, natûk, takrîr ü ifâdesi beliğ, mizâc-gîr bir zât idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Eski kul kethüdası Mataracı Cebecioğlu İbrahim Ağa bin Mehmed Ağa bin Osman Ağa bin Mahmud Ağa'nın oğlu olup Amasya ve İstanbul'da öğrenim görerek kürsü şeyhleri sırasına girdi. Arap Camii kürsü şeyhi oldu.
Hubyarlı Seyyid Hacı Ahmed Paşa ile Hatibzade Nâilî Abdullah Paşa'ya hemşehrilik bağıyla çok yakın ilgisi ve ilişkisi bulunduğundan, bunların kudretli zamanlarında insanların başvurduğu bir kişi olup ün yaptı. Sonradan ek olarak Yeni Valide Camii kürsü şeyhliğini de yaptı ve 1168 [1754-55] yılının başlarında vefat etti. Âlim, güzel konuşan, anlatımı yetkin ve huyu alıcı bir kimseydi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- esbak kul kethüdâsı: eski kapıkulu kethüdası; kapıkulu askerlerinin düzen ve işlerine bakan üst görevli
- mahdûm: oğul
- tahsîl-i ulûm: ilim öğrenmek
- kürsî şeyhi: camilerde kürsüden ders veren ve vaaz eden, medrese eğitimi görmüş görevli
- sâ'ika: sebep, bağ
- merci-i enâm: halkın başvurduğu kişi
- eyyâm-ı ikbâl: talih ve kudret günleri
- natûk: iyi konuşan
- takrîr ü ifâde: anlatım ve açıklama gücü
- mizâc-gîr: karşısındakinin gönlünü alan
Hatibzade Nâilî Abdullah Paşa
Metinde adı geçen Abdullah Nâilî Paşa, 1755 yılında yaklaşık üç ay sadrazamlık yapmış, bu görevden azledilince Sakız adasına sürülmüş, sonra affedilerek Girit valiliğine getirilmiştir. 1758'de Cidde valiliğine gitmiş ve hacca giderken yolda vefat etmiştir. Teşrifat kurallarını derleyen Mukaddime-i Kavânîn-i Teşrîfât adlı eseriyle tanınır. Ansiklopedi maddesine göre İstanbul'da doğmuştur; bu nedenle Hüsameddin'in "hemşehrilik" bağından neyi kastettiği, kendi aktardığı bilgiyle doğrulanamamaktadır. Hüsameddin'in, paşanın Amasya ile bir bağı bulunduğu kanaatinde olduğu anlaşılır; ansiklopedik kaynakta böyle bir bağdan söz edilmez.
Hubyarlı Ahmed Paşa
Metindeki Hubyarlı Hacı Ahmed Paşa, büyük olasılıkla kimi kaynaklarda Hobyarlı Ahmed Paşa diye anılan sadrazamdır. Birinci Mahmud döneminde yaklaşık iki yıl sadrazamlık yaptığı, 1753'te Halep valisiyken vefat ettiği, ticaretle ve mücevherle ilgilendiği aktarılır. Lakabı İstanbul'daki Hobyar Mahallesi ile ilişkilendirilmektedir. Bu bilgi bir torununun anlatısına dayandığından kesin kaynak sayılmaz, Ahmed Paşa'nın Amasyalı olduğu da bu kaynaktan doğrulanamamıştır. Aynı sadrazamın Hüsameddin'in 657 numaralı maddesinde de geçer.
Mataracızâde Ahmed Efendi'nin kendisi ve babasının ailesi hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 202. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Diğer kaynaklar