Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL
Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 198 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU
Amasya fuzalâsından Çorumlu Hâfız es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi’den ve Kürd Hâfız el-Hâc Ali Efendi gibi ulemâdan ikmâl-i tahsîl edib ders-i âm ve 1151’de Zanalızâde es-Seyyid el-Hâc Ahmed Paşa tarafından müceddeden imâr edilen Dâru’l-Hadîs-i Osmân Çelebi’ye ilk müderris oldu.
Buranın tedrîsine mevkûf olan Engün mezra’ası mutasarrıfı olup Bâyezîd Câmii şerîfinde tedrîs-i ulûm ederek 1163 senesi cumâdelâhiresinin yirmi sekizinde vefât etdi. Meşâhîr-i ulemâdan idi. [637]
Amasya fazıllarından Çorumlu Hâfız es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi'den ve Kürd Hâfız el-Hâc Ali Efendi gibi âlimlerden öğrenimini tamamlayıp herkese açık ders verdi. 1151'de [1738-39] Zanalızâde es-Seyyid el-Hâc Ahmed Paşa tarafından yeniden onarılan Dâru'l-Hadîs-i Osmân Çelebi'nin ilk müderrisi oldu.
Buranın dersine bağlanmış olan Engün mezrası mutasarrıfı olup Bâyezîd Camii'nde ilim öğretti. 1163 yılı cumâdelâhiresinin yirmi sekizinde [1750] vefat etti. Tanınmış âlimlerdendi.
Amasya'da kitaplarda "Dârülhadis Camii" diye anılan, Sofular Mahallesi'ndeki yapı, II. Bayezid dönemi beylerbeylerinden Hacısinanbeyzâde Abdullah Paşa (ö. 1490-91) tarafından cami ve hadis medresesi olarak yaptırılmıştır. Vakfiyesini 1501-02'de oğlu Defterdar Abdülkerim Bey düzenlemiş, 1505'te yapıya bir dârülkurrâ eklenmiş, ama bu bölüm günümüze ulaşmamıştır. Yapı Osmanlı boyunca ünlü hadisçilerin ders verdiği bir yer olmuş ve bugün yalnız cami olarak kullanılmaktadır. Hüsameddin'in "Dâru'l-Hadîs-i Osmân Çelebi" ve "Pîrînçci Mahallesi" olarak andığı yapının bununla aynı bina olup olmadığı, elimizdeki kaynaklardan anlaşılmamıştır; adlar ve semt farklıdır.
Metindeki Bâyezîd Camii büyük olasılıkla Yeşilırmak kıyısındaki Bayezid Paşa Camii'dir. Kitabesine göre Çelebi I. Mehmed'in vezirlerinden Bayezid Paşa tarafından 817 Muharreminde [Nisan 1414] yaptırılmıştır. Hüsameddin, Dârülhadis'in dersine bağlanan Engün mezrasının Ahmed Efendi'de bulunduğunu, kendisinin ayrıca bu camide ders verdiğini yazar. Engün mezrasının yeri ve geliri hakkında başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Müderris Ahmed Efendi'nin kendisine dair de başka kaynaklarda bilgi bulunamadı. Hocaları Çorumlu Hâfız es-Seyyid el-Hâc Mehmed Efendi ile Kürd Hâfız el-Hâc Ali Efendi için de aynı durum geçerlidir. Onarımı yaptıran Zanalızâde Ahmed Paşa, 648 numaralı maddenin konusu olan Hubyarlı Ahmed Paşa'dır. Hüsameddin o maddede de paşanın Amasya'daki Pîrînçci Mahallesi'nde Dâru'l-Hadîs-i Osmân Çelebi'yi yeniden yaptırdığını yazar.