Amasyalıdır. Mısır tüccârından ve Amasya a’yânından olup 1146’da vefât eden el-Hâc Hasan Efendi bin Abdullah Ağa bin Mehmed Bey bin Sarı Ali Bey’in mahdûmudur. Küçük yaşında enderûn sarayına girip hüsn-i terbiye gördü.
Tedrîcen tefeyyüz ederek 1141’de kapıgılâmı, 1151’de bâbü’s-saâde ağası, nâmı diğerle kapıağası oldu. On üç yıl mevki’ini hüsn-i muhafaza ederek 1164 senesi rebîülevvelinde vefât etdi. Müdebbir, müstakîm idi. Atik Ali Paşa Câmii haziresinde medfûndur. [638]
Diğer Amasya a’yânından Tûredîzâde el-Hâc Ahmed Ağa bin el-Hâc Hüseyin Ağa’nın oğludur. Ba’zı vüzerâya hizmet ederek ta’ayyün etdi. Hacıbâşı ve meclis-i a’yân azâsı olup 1165 sâlinden sonra vefât etdi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Mısır tüccarlarından ve Amasya ayanından olup 1146'da [1733-34] vefat eden el-Hâc Hasan Efendi'nin, onun da babası Abdullah Ağa'nın, onun da babası Mehmed Bey'in, onun da babası Sarı Ali Bey'in oğludur. Küçük yaşta Enderûn sarayına girip güzel bir terbiye gördü.
Yavaş yavaş yükselerek 1141'de [1728-29] kapıgılâmı, 1151'de [1738-39] bâbüssaâde ağası, bir başka adıyla kapıağası oldu. On üç yıl bu makamı iyi koruyarak 1164 yılı rebîülevvelinde [Şubat 1751] vefat etti. İşleri iyi yürüten ve dürüst bir kimseydi. Atik Ali Paşa Camii haziresinde gömülüdür.
Amasya ayanından bir başka kişi de Tûredîzâde el-Hâc Ahmed Ağa'dır. Bu zat el-Hâc Hüseyin Ağa'nın oğludur. Bazı vezirlere hizmet ederek temayüz etti. Hacıbaşı ve ayan meclisi üyesi olup 1165 yılından [1751-52] sonra vefat etti.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- enderûn: Topkapı Sarayı'nın padişahın özel hizmetine ayrılmış iç kısmı ve oradaki okul
- kapıgılâmı: saray hizmetinde bir kul, kapı oğlanı (anlamı metinden çıkarıldı)
- bâbüssaâde ağası (kapıağası): Topkapı Sarayı'nda Bâbüssaâde Kapısı'nın ağası; Enderûn'a açılan kapıyla ilgili üst düzey saray görevlisi
- mütedebbir: işi iyi yöneten, tedbirli
- müstakîm: doğru, dürüst
- hazire: bir caminin çevresindeki mezarlık
- tedrîcen tefeyyüz: yavaş yavaş yükselerek gelişme
- hacıbaşı: hacı topluluğunun ve hac kafilesinin başı
- a'yân: kentin ileri gelenleri
Bâbüssaâde ve Kapıağası
Bâbüssaâde, Topkapı Sarayı'nda ikinci avludan padişahın özel ikametgâhı olan Enderûn'a geçişi sağlayan kapıdır. Akağalar Kapısı ya da Arz Kapısı da denir. Yeni padişahların tahta çıkış törenlerinde taht bu kapının önüne konurdu, ve kapıdan öteye kimse geçemezdi. Hüsameddin'in "bâbüssaâde ağası, nâmı diğerle kapıağası" dediği Ahmed Ağa'nın bu görevi, adını taşıyan kapının Enderûn'a açılan bölümüyle ilgilidir. Ağanın görev ve yetkilerinin ayrıntısı metinden anlaşılmıyor.
Hüsameddin, Ahmed Ağa'nın Amasyalı bir Mısır tüccarının oğlu olduğunu ve küçük yaşta Enderûn'a alındığını yazar. Bu bilgileri, kapıağası Ahmed Ağa'ya ve Sarı Beyzâde ailesine dair başka kaynaklarda doğrulamak mümkün olmadı. Atik Ali Paşa Camii haziresinin hangi kentte olduğu da metinden anlaşılmıyor. Tûredîzâde Ahmed Ağa'ya dair de başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 198–198. amasya.bel.tr