Köprülüdür. Orada fâzıl-ı meşhûr el-Hâc Halîl Efendi’den ikmâli tahsîl edib ders-i âm oldu. Üstâdının vefâtında fazîlet-i [728] ilmiyyesi zâhir-i benâm olup Abdülganîzâde müderrisi ve 1238’de Köprü müftüsü oldu.
Birkaç yıl sonra azl ve tekrar nasb edilip 1246’da ma’zûlen Hicâz’a gitdi. Avdetde hastalanıp 1247 senesi evâilinde vefât etdi. Âlim, fâzıl, zekî, fünûn-ı edebiyyede mahâreti zâhir idi. Avâmil üzerine “el-Kevkebü’d-dürrî alâ Avâmili’l-Birgivî” adlı güzel bir şerh yazdı. Mahdûmu Kudsî Ahmed Efendi de a’yân-ı ulemâdandır.
Günümüz Türkçesiyle
Köprülüdür. Orada tanınmış fazıl Hacı Halil Efendi'den öğrenimini tamamlayıp genel ders verdi. Hocasının ölümü üzerine ilim fazileti ortaya çıkıp tanındı ve Abdülganizade müderrisi oldu; 1238'de [1822-23] Köprü müftüsü oldu.
Birkaç yıl sonra görevden alınıp yeniden atandı; 1246'da [1830-31] görevden alınmış olarak Hicaz'a gitti. Dönüşte hastalanıp 1247 yılının başlarında [1831-32] öldü. Âlim, fazıl, zeki, edebî bilimlerdeki ustalığı açıktı. Avâmil üzerine "el-Kevkebü'd-dürrî alâ Avâmili'l-Birgivî" adlı güzel bir şerh yazdı. Oğlu Kudsî Ahmed Efendi de âlimlerin ileri gelenlerindendir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- fâzıl: bilgili, erdemli kimse
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- ders-i âm: halka açık ders veren müderris
- fazîlet-i ilmiyye: ilimdeki üstünlük
- zâhir-i benâm: ortaya çıkıp adı duyulmuş
- azl, nasb: görevden alma, atama
- ma'zûlen: görevden alınmış olarak
- Hicâz: Mekke ve Medine'nin bulunduğu bölge
- fünûn-ı edebiyye: edebî bilimler, Arap dili ve edebiyatı ilimleri
- avâmil: Arapça dilbilgisinde sözcüklerin cümledeki işleyişini anlatan kuralların derlemesi
- şerh: açıklama kitabı
- a'yân-ı ulemâ: âlimlerin ileri gelenleri
Avâmil Şerhi ve Birgivî
Maddenin dikkat çeken yeri, Sarı Müderris'in "el-Kevkebü'd-dürrî" adlı şerhidir. Şerhin konusu olan Avâmil, Birgivî Mehmed Efendi'nin Arapça nahiv kurallarını öğrencilere ezberletmek amacıyla yazdığı kısa risaledir; Birgivî ayrıca onun şerhini de yazmıştır. Medreselerde bu küçük eser üzerine pek çok şerh ve haşiye yazılmıştır. Sarı Müderris'in şerhinin bugün nerede bulunduğu ya da basılıp basılmadığı bulunamadı.
Köprü, Amasya'ya bağlı bir kasaba olduğundan müftülük ve müderrislik gibi görevlerde Amasya'nın ilim çevresiyle bağ kurulduğu düşünülebilir; metin bunu belirtmez. Ahmed Efendi ve oğlu Kudsî Ahmed Efendi'ye dair Hüsameddin dışında bir kaynak bulunamadı. Başka kaynaklarda bu kişilere dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça