AMASYA 05

Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar · İKİNCİ BÂB · BİRİNCİ FASIL

Ahmed Efendi-Hocazâde es-Seyyid el-Hâc

Ansiklopedi · Amasya Tarihi, 6. Cilt, s. 227 • Hazırlayan: Doç. Dr. Recep Orhan ÖZEL - Doç. Dr. Metin HAKVERDİOĞLU

Özgün Metin

Lâdiklidir. Evlâd-ı Rifâ’iyyeden ve ulemâdan Hâce es-Seyyid Mustafa Efendi’nin mahdûmudur. Amasya’da fuzalâdan [730] Payaslı el-Hâc Mehmed Efendi’den ikmâl-i tahsîl edib Lâdik’te ders-i âm ve medrese-i İmâmiyye müderrisi, 1241’de Osmân Efendi’nin yerine Lâdik müftüsü olduğu halde 1250’de vefât etdi. Meşâhîr-i ulemâdan idi.

Araştırma Makalemiz Editör: Mevlüt Erdem Öztürk

Günümüz Türkçesiyle

Lâdikli'dir. Rifâî soyundan gelen âlimlerden Hâce es-Seyyid Mustafa Efendi'nin oğludur. Amasya'da bilginlerden Payaslı el-Hâc Mehmed Efendi'den öğrenimini tamamlayıp Lâdik'te herkese açık ders verdi ve İmâmiyye Medresesi müderrisi oldu. 1241'de [1825-26] Osmân Efendi'nin yerine Lâdik müftüsü olduğu hâlde 1250'de [1834-35] öldü. Ünlü âlimlerdendi.

Açıklamalar ve Araştırma

Metindeki Eski Kelimeler

  • Evlâd-ı Rifâ'iyye: Rifâî tarikatının kurucusu Ahmed er-Rifâî'nin soyundan gelenler
  • Hâce: hoca, öğretmen unvanı
  • mahdûm: oğul
  • fuzalâ: bilginler, fazıl kişiler
  • ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
  • ders-i âm: herkese açık, izinli ders verme
  • müderris: medrese hocası
  • müftü: dinî soruları yanıtlayan resmî görevli

Lâdik ve Rifâî Çevresi

Lâdik, Osmanlı döneminde Amasya sancağına bağlı bir kazaydı. On altıncı yüzyıl başında sancak Amasya merkez, Lâdik ve Merzifon kazalarından oluşuyordu; on dokuzuncu yüzyıl sonunda sekiz kazadan biri hâlâ Lâdik'ti. Kazanın on dokuzuncu yüzyılın ilk yarısına ait nüfus defterleri korunmuştur; bu defterlerde mahalle ve köylerin yanında medrese ve han kayıtları da bulunur. Hüsameddin'in İmâmiyye Medresesi'ni anması bu tür kayıtlarla karşılaştırılabilir, ancak adı geçen medreseye dair burada okunabilen ayrıntı yoktur.

"Evlâd-ı Rifâ'iyye" ifadesi, Amasya yöresinin tarikat tarihine de bağlanır. İbn Battûta'nın on dördüncü yüzyılda Amasya'da andığı tek zâviye bir Rifâî zâviyesidir. On yedinci ve on sekizinci yüzyılların vakıf kayıtlarında da Amasya yöresindeki zâviyelerin ve gelirlerin büyük kısmının Rifâî, Halvetî ve Nakşî şeyhlerinin elinde olduğu görülür. Seyyid Mustafa Efendi'nin Rifâî soyundan gelmesi bu yerel çerçeveye oturur.

Lâdik, ilim adamı yetiştirmiş bir yerdi. Osmanlı ulemâsından Mehmed Efendi (İmâm-ı Sultânî) on yedinci yüzyılda Amasya sancağına bağlı Lâdik kazasında doğmuştur; Hüsameddin'in anlattığı Hocazâde ile ilgisi bilinmiyor; yine de kazanın ilmiye geleneğini gösterir.

Müftülük konusunda metnin verdiği bilgi şudur: Ahmed Efendi, Osmân Efendi'nin yerine geçmiştir ve ölümüne kadar hem İmâmiyye müderrisi hem müftü olarak görünür. Payaslı el-Hâc Mehmed Efendi, Hüsameddin'in 752 ve 757 numaralı maddelerinde de hocalar arasında anılır; aynı Amasya hocasından ders alan birkaç âlimin bu ciltte yan yana yer alması, onun öğrenci çevresini gösterir. Bu kişiye, Hocazâde Ahmed Efendi'ye ve Lâdik müftülerine dair başka kaynaklarda bilgiye rastlanmadı.

Kaynakça

Birincil kaynaklar

  • Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 227–227. amasya.bel.tr

Akademik çalışmalar

6. Cilt içindekiler