Samsun dâhilinde Kavak nahiyesinden Ali’nin oğludur. Amasya’da Mehmed Paşa Medresesinde ikâmetle Şeyhzâde el-Hâc Abdullah Vecîh Efendi’den ikmâl-ı tahsîl ederek mücâz ve ders-i âm ve ba’dehû Mehmed Paşa Câmii kürsî şeyhi oldu. 1241 zilka’desinde yeniçeri ocağının ilgâsı vak’asında devlet ve teceddüd taraftarı olup 1244 senesi evâ’ilinde vefât etdi. Âlim, sâlih, vâ’iz-i meşhûr idi.
Hamza Beyzâde el-Hâc Ahmed Ağa bin el-Hâc Ali Ağa [727] bin el-Hâc Hamza Ağa bin Mehmed Bey bin Mîr-livâ Hamza Bey mahdûmudur.
Ceddi Hamza Bey 1194’de Viyana harbinde şehîden vefât etdi. Kendisi Amasya’da hâciyân ve a’yân meclislerine a’zâ olarak 1245 sâline doğru vefât eyledi. A’yân-ı memleketden idi. Birâderi hattât-ı meşhûr Abdullah Hulûsî Efendi’dir.
Günümüz Türkçesiyle
Samsun'a bağlı Kavak nahiyesinden Ali'nin oğludur. Amasya'da Mehmed Paşa Medresesi'nde kalarak Şeyhzade Hacı Abdullah Vecih Efendi'den öğrenimini tamamlayıp icazet aldı ve genel ders verdi; sonra Mehmed Paşa Camii kürsü şeyhi oldu. 1241 zilkadesinde [1826] yeniçeri ocağının kaldırılması olayında devletten ve yenileşmeden yana oldu; 1244 yılının başlarında [1828-29] öldü. Âlim, dindar, tanınmış bir vaizdi.
Hamza Beyzade Hacı Ahmed Ağa bin Hacı Ali Ağa bin Hacı Hamza Ağa bin Mehmed Bey bin Mîr-livâ Hamza Bey'in oğludur.
Atası Hamza Bey 1194'te [1780] Viyana savaşında şehit olarak öldü. Kendisi Amasya'da hacılar ve ayan meclislerine üye olarak 1245 yıllarına doğru [1829-30] öldü. Memleket ayanındandı. Kardeşi ünlü hattat Abdullah Hulusi Efendi'dir.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- nâhiye: bucak, ilçeden küçük idari birim
- ikâmet: oturma, kalma
- ikmâl-i tahsîl: öğrenimi tamamlama
- mücâz, ders-i âm: icazetli, halka açık ders veren
- kürsî şeyhi: kürsüde ders veren ve vaaz eden âlim
- ilgâ: kaldırma
- teceddüd: yenileşme
- vâ'iz: vaaz veren
- mîr-livâ: sancakbeyi
- şehîden: şehit olarak
- hâciyân: hacılar
Kürsü Şeyhi ve Yeniçeri Ocağının Kaldırılışı
Bu madde iki ayrı kişiyi bir arada anar: Kavaklı Ahmed Efendi ve Hamza Beyzade Hacı Ahmed Ağa. İlk kişinin yaşamındaki en dikkat çekici nokta, 1241 zilkadesindeki olayda devletin ve yenileşmenin yanında yer almasıdır. Hüsameddin bu olayı "yeniçeri ocağının ilgâsı" diye anar; 741 numaralı maddede ise aynı olay şevval ayına tarihlenir, bu ayrılık metinde açıklanmaz. II. Mahmud'un ocağı kaldırması sırasında ulemanın kimi üyeleri hazırlık görüşmelerine katılmış, ulemanın yeniçerilerle birleşmesini önlemek için şeyhülislamlığa Kadızade Mehmed Tahir getirilmişti; Ahmed Efendi'nin tutumu bu çizgiye uyar, ancak metin onun bu olaydaki gerçek rolünü belirtmez.
İkinci kişi için Hüsameddin, atası Mîr-livâ Hamza Bey'in 1194 yılında Viyana savaşında şehit olduğunu yazar. Hicrî 1194 yılı miladî 1780'e denk gelir; Viyana adıyla anılan savaşın bu tarihle uyumu metinde ya da başvurulan kaynaklarda doğrulanamadı. Kardeşi Abdullah Hulusi Efendi'nin ünlü bir hattat olduğu da yalnızca bu cümleden bilinir. Kavaklı Ahmed Efendi, Şeyhzade Abdullah Vecih Efendi ve Hamza Beyzade ailesine dair Hüsameddin dışında bir kaynak bulunamadı. Başka kaynaklarda bu kişilere dair bilgiye rastlanmadı.
Kaynakça