Amasyalıdır. Gümüşlüzâde Câmii kürsî şeyhi olan Zileli Muharrem Efendizâde eş-Şeyh Abdurrauf Efendi’nin mahdûmudur. Amasya’da doğdu. Pederinden ve Sultân Bâyezîd imâmı Gürcü el-Hâc Hasan Efendi’den tahsîl-i ulûm ederek ders-i âm oldu.
Ba’dehû hemşîresi Fatma Molla’nın Gümüşlüzâde Câmii ittisâlinde binâ eylediği medreseye müderris oldu. Pederinin vefâtından sonra bir meseleden gücenip müderrisliği ve Amasya’yı terk ederek cânib-i Hicâz’a gitdi. Ba’de’l-hâc Medine-i münevverede mücâvir oldu.
Harem-i şerîf-i Nebevî’de tedrîs-i ulûm ve nakl-i hadîs ederek marufiyyet kazandığından 1072’de Medrese-i Murâdiyye müderrisi oldu. Yıllarca tedrîse ve ibâdete muvâzabet [543] ederek 1080 senesi rebîülevvelinde dâr-ı naîme irtihâl etdi. Cennetü’l-bakî’de medfûndur. Kibâr-ı ulemâdan, fâzıl, muhaddis, zâhid, müttakî’ bir zât idi.
Günümüz Türkçesiyle
Amasyalıdır. Gümüşlüzâde Camii kürsü şeyhi olan Zileli Muharrem Efendizâde eş-Şeyh Abdurrauf Efendi'nin oğludur. Amasya'da doğdu. Babasından ve Sultan Bayezid İmamı Gürcü el-Hâc Hasan Efendi'den ilim tahsil edip herkese açık ders veren bir müderris oldu.
Sonra kız kardeşi Fatma Molla'nın Gümüşlüzâde Camii'ne bitişik yaptırdığı medresenin müderrisi oldu. Babasının vefatından sonra bir mesele yüzünden gücenip müderrisliği ve Amasya'yı bırakarak Hicaz'a gitti. Haccın ardından Medine-i Münevvere'de komşu (mücâvir) oldu.
Peygamber Mescidi'nde ilim okutup hadis nakledip ün kazandığından 1072'de Murâdiyye Medresesi'ne müderris oldu. Yıllarca ders vermeye ve ibadete devam edip 1080 yılı rebîülevvelinde ölümsüzlük yurduna göçtü. Cennetü'l-Bakî'ya gömülüdür. Büyük âlimlerden, bilgin, hadis âlimi, zâhid ve takvâ sahibi bir zattı.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- kürsî şeyhi: camide kürsüden vaaz ve ders veren şeyh
- ders-i âm: herkese açık ders veren müderris
- ittisâl: bitişiklik, yan yana olma
- hemşîre: kız kardeş
- cânib-i Hicâz: Hicaz tarafı
- ba'de'l-hac: haccın ardından
- mücâvir: kutsal şehirde komşu olarak kalan kişi
- nakl-i hadîs: hadis aktarma, hadis rivayeti
- muvâzabet: devam etme, aksatmama
- dâr-ı naîm: nimet yurdu, cennet; burada ölüm
- muhaddis: hadis bilgini
- müttakî: Allah'tan korkup sakınan
Zileli Muharrem Efendi ile Bağlantı
Maddedeki "Zileli Muharrem Efendizâde" ifadesi, Zile'de doğup yaşayan, Halvetiyye'nin Şemsiyye kolundan ünlü âlim Zileli Muharrem Efendi'yi akla getirir. TDV'ye göre Muharrem Efendi 910 (1504) yılında Zile'de doğmuş, yaklaşık yüz yaşında vefat etmiş, mezarı Zile'dedir; dört oğlu ve bir kızı vardır. Oğullarının en ünlüsü Sivâsiyye kolunun kurucusu Abdülmecid Sivâsî'dir. TDV maddesinde Abdurrauf adında bir oğul anılmaz. Abdurrauf Efendi'nin Muharrem Efendi'nin oğlu mu, torunu mu, uzaktan bir soydan geleni mi olduğu, ya da Amasya'ya nasıl geldiği bu araştırmada doğrulanamadı. Ahmed Efendi'nin 1080'de (1670 dolaylarında) ölmesi, Muharrem Efendi'nin doğumundan yüz yılı aşkın bir süre sonraya denk gelir; bu yüzden "zâde" sözünün yalnızca oğulluğu değil, daha geniş bir soy bağını da anlatmış olabileceği düşünülebilir.
Gümüşlüzâde Camii
Maddede geçen cami bugünkü Gümüşlü Camii'dir. Amasya Belediyesi'nin kent rehberine göre caminin ilk yapımı 1326'da Taceddin Mahmud Çelebi tarafından yapılmış, 1688'de Gümüşlüzâde İbrahim Bey'in yaptırdığı onarımdan sonra Gümüşlü Camii diye anılmaya başlamıştır. Cami, Hükûmet Köprüsü'nün karşısındaki küçük bir yükseltide, bugün de ayaktadır. Hüsameddin'in "Gümüşlüzâde Camii" demesi, caminin adını onarımı yaptıran aileden aldığına işaret eder. Fatma Molla'nın yaptırdığı medresenin bugün ayakta olup olmadığı ve konumu bu araştırmada doğrulanamadı.
Medine'de Bir Amasyalı
Ahmed Efendi'nin hayatı, Amasya'dan Medine'ye uzanan bir ilim yolculuğudur. Hüsameddin onun müderrisliği, hacca gidişi, Peygamber Mescidi'nde ders vermesi ve 1072'de Murâdiyye Medresesi müderrisi oluşu hakkında bilgi verir; Cennetü'l-Bakî'ya defnedildiğini de ekler. Bu bilgilerin Medine kaynaklarındaki karşılığı bu araştırmada bulunamadı. Aynı maddede anılan hocası Hâc Hasan Efendi, 537 numaralı maddedeki Bafralı Ahmed Efendi'nin de hocasıdır.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 170–170. amasya.bel.tr
Akademik çalışmalar
Resmî kaynaklar