Merzifonludur. Orada tekke şeyhi olan Ali Sırrı Efendi’nin mahdûmudur. Pederi İstanbul’da iken ulemâdan tahsîl-i ulûm edib 1058’de silk-i müderrisîne girdi. Mu’ahharan Merzifon’a gelip 1062’de pederinin irtihâlinde yaptırdığı Sırrı Dede tekkesi şeyhi oldu.
Diğer taraftan İstanbul’da silsile yürüdükçe medâris-i mu’tadeyi devredib 1066 saferinde Tokat, 1071 şevvâlinde Mar’aş mollası oldu. 1072’de vazife-i tekâ’üd verilip müreffeh bir hayat içinde imrâr-ı evkât ederek 1080 senesi rebiülahirinde vefât etdi.
“Zeyl-i zeyl-i Şakâyık”da Mehmed Şeyhî Efendi bu tercemeyi yazdıktan sonra “âlim, sâlih, afîf idi.” diyor. Mahdûmu kudât ve meşâyîhten Sun’ullah Efendi ve bunun mahdûmu İbrâhim Efendi marûf olup bunlara “Molla Şeyh oğulları” [544]denirdi.
Günümüz Türkçesiyle
Merzifonludur. Orada tekke şeyhi olan Ali Sırrı Efendi'nin oğludur. Babası İstanbul'dayken âlimlerden ilim tahsil etti ve 1058'de [1648] müderrisler zümresine girdi. Sonra Merzifon'a gelip 1062'de [1651-52] babasının ölümü üzerine, babasının yaptırdığı Sırrı Dede Tekkesi'nin şeyhi oldu.
Öte yandan İstanbul'da ilmiye silsilesi yürüdükçe alışılmış medreseleri dolaşıp 1066 Safer ayında Tokat'ın, 1071 Şevval ayında Maraş'ın molla'sı (kadısı) oldu. 1072'de emeklilik görevi verildi; rahat bir hayat içinde vakit geçirerek 1080 yılı Rebiülâhir ayında öldü.
"Zeyl-i zeyl-i Şakâyık" adlı eserde Mehmed Şeyhî Efendi bu tercümeyi yazdıktan sonra "âlim, dindar, iffetli idi" diyor. Oğlu, kadılardan ve şeyhlerden Sun'ullah Efendi ile onun oğlu İbrahim Efendi tanınmıştır; bunlara "Molla Şeyh oğulları" denirdi.
Açıklamalar ve Araştırma
Metindeki Eski Kelimeler
- mahdûm: oğul
- silk-i müderrisîn: müderrisler (medrese hocaları) zümresi
- silsile: medrese hocalarının derece derece yükseldiği basamaklar dizisi
- mu'ahharan: sonradan
- irtihâl: ölüm, göçüş
- vazife-i tekâ'üd: emeklilik maaşı
- imrâr-ı evkât: vakit geçirme
- tercüme: bu kitapta kişinin hâl tercümesi, yani kısa biyografisi
- afîf: iffetli, temiz ahlâklı
- marûf: tanınmış
Kaynak Olarak Şeyhî Mehmed Efendi
Hüsameddin'in andığı "Zeyl-i zeyl-i Şakâyık", Şeyhî Mehmed Efendi'nin Vekâyiü'l-fuzalâ adlı eseridir. Şeyhî Mehmed Efendi 1078 Receb ayı sonlarında (Ocak 1668) İstanbul'da doğmuş, 15 Muharrem 1144'te (20 Temmuz 1731) ölmüştür. Eser, Nev'îzâde Atâî'nin Hadâiku'l-hakāik adlı kitabının zeylidir; yani onun bıraktığı yerden devam eder ve 1042-1144 (1632-1731) yılları arasında yaşamış âlim ve şeyhlerle dönemin şairlerini anlatır. Kitapta 2058 kişiden söz edilir. Yazar kaynak olarak ağırlıkla şeyhülislâm defterlerini kullanmıştır. Bu yüzden Molla Şeyh gibi orta dereceli bir müderris ve kadının hayatındaki tayin tarihleri bu tür defterlerden gelmiş olmalıdır. Bu bağlantı bir çıkarımdır; Hüsameddin'in doğrudan hangi sayfaya dayandığı belirtilmez.
Ailenin Merzifon'daki Yeri
Hüsameddin aynı kitabın Merzifon bölümünde Adil Mahallesi'ndeki Sırrı Baba Tekkesi'ni anlatırken Nakşibendî şeyhlerinden Şeyh Sırrî Ali Efendi'nin bu zaviyeyi 1035'te (1625-26) yaptırdığını yazar. Burada ise aynı tekke "Sırrı Dede Tekkesi" adıyla geçer ve oğul Ahmed Efendi'nin 1062'de babasının ölümünde şeyh olduğu söylenir. Metin, tekkeyi kimin yaptırdığı konusunda tam açık değildir: "pederinin irtihâlinde yaptırdığı" ifadesi hem babanın ölümü üzerine oğlun yaptırdığını hem de babasının yaptırdığı tekkenin şeyhliğine geçtiğini anlatabilir. İki yerdeki bilgi arasında bir ayrılık vardır ve bu ayrılığı çözecek başka bir kaynağa rastlanmadı.
Başka kaynaklarda bu kişiye dair bilgiye rastlanmadı. Hüsameddin'in verdiği görev sırası (Tokat, Maraş, emeklilik) bağımsız bir belgeyle doğrulanamadı.
Kaynakça
Birincil kaynaklar
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, Amasya Belediyesi Kültür Yayınları, 2022, 6. Cilt, s. 170–170. amasya.bel.tr
- Abdîzâde Hüseyin Hüsâmeddîn Yasar, Amasya Tarihi, 1. Cilt, Merzifon bölümü (Sırrı Baba Tekkesi kaydı).
Akademik çalışmalar